Gjivlashi Rights

Attached Message

        I dashur Petraq

 Te falenderoj shume per librat qe me dergove, por me shume te falenderoj per kenaqesine e vecante qe me dha leximi i shenimeve te udhetimit, "Vise dhe njerez perendie". Kisha kohe pa lexuar ndonje gje qe te me emociononte vertet, aq sa me dukej se shpirti me ishte thare... Pa dashur te nenvleftesoj librat e tjere, me duket se ky eshte libri yt me i mire. Nje liber i shkruar me ndjenje nga fjala e pare deri tek e fundit. Deri me sot s'kam ndeshur ne asnje shkrimtar a poet qe ta pershkruaje me kaq dashuri vendlindjen e vet. Nje liber si ky mund te shkruhet vetem nga Petraq Pali, shpirti i te cilit eshte plot me dashuri per vendlindjen dhe njerzit e vendlindjes se vet. Eshte kjo dashuri qe e ben mendimin te buroje e gjuhen te rrjedhe me nje lirizem te pashoq. "Vise dhe njerez perendie" eshte nje udhetim i mrekullueshem, te cilin do ta kishte zili kushdo. Perkthyer me fjale te tjera do ta quaja: "Nje udhetim neper parajse". Cdo pershkrim ne te i ngjan pershkrimit te parajses. Ate e ben te tille prirja e autorit vetem drejt te mires, te hirshmes, te bukures, madheshtores, te magjishmes, engjellores, shenjterores. Petraq Palin nuk e ngacmon egersia e e detit e terbimi i tij. Ai pikturon kaltersine dhe shkumen e valeve qe i ngjan buzeqeshjes. Petraq Palit nuk i interesojne veset e njeriut. Ai ben objekt te penes se tij vetem virtutet. Nuk shikon ato qe na ndajne e na largojne nga njeri tjetri, por ato qe na bashkojne me njeri tjetrin. Ai i kalon anash braktisjes se dhimbeshme te fshatit, dhe ndalon e evidenton bukurine arkitekturale qe kane derdhur ne te mjeshtrat e dikurshem. Petraq Pali eshte i prirur drejt drites, drejt asaj qe eshte e gezueshme, drejt jetes se gjalle. Edhe kur loton, duket se loton prej gezimit. Madje edhe kur flet per te vdekurit, ke pershtypjen se ai i trajton ata si te gjalle.. Vendet qe pikturon jane perallore, karakteret e shumte qe skicon e portretizon, jane te mrekullueshem. Me te vertete do ta quaja : "Nje udhetim neper parajse"

Te faleminderit per kenaqesine qe me dhe!

Spiro Gjikondi

Disa fjale per librin "Vise dhe Njerez Perendie" dhe per vete autorin, Z. P. Pali

Shenime Udhetimi

Nga A. Bacelli

Asnje mjet tjeter ne bote nuk e ka fuqine e librit i cili mund te na shpjere prapa ose para ne kohe, mund te na shpjere ne hapsirat e pafund dhe ne labirinthet plot mistere, ne vende qe kurre si kemi pare pare dhe kemi shkelur, qe mund te na beje banor te nje planeti tjeter apo te na hape dyerte e parajses dhe sketerres,...apo te takojme dhe bisedojme me njerez madheshtore qe nga lindja e jetes ne toke e deri me sot; ne mund te takojme Adamin dhe Even, mund te flasim me babain e botes Abrahamin, mund ti japim nje gote vere Omer Kahjamit apo ta ftojme per nje kafe Shekspirin dhe te mundim duarte me Heroin tone kombetar, Skenderbeun... Dhe me kryesorja, ne mund te flasim me Perendine. Prandaj librat jane vleresuare aq shume qe nga lashtesia e deri me sot sa me te vertete mund te thuhet qe librat jane me shume se libra, ato jane vete jeta jone. Librat jane mbartese te civilizimit. Pa Librat, historia do te qe heshtje, literatura e shurdhet, shkenca sakate, mendimi dhe arsyetimi do te qendronin ne vend. Po ashtu sot mund te thuhet e njejta gje per "Windows" nga te cilat ne shikojme gjithecka dhe gjithekund sa here te duame e kur te duame.

Kjo eshte aresyeja qe une shpesh ulem dhe shkruaj per librat qe me pelqejne dhe them, ja edhe nje gur ne murin mbrojtes te civilizimit qe te mos shkaterrohet nga vetja e saj. Guret mund te jene te vegjel apo te medhenj, te bukur apo te shemtuare, gure te brendshem apo gur qosheje, gure te gdhendur apo gure te hedhur e te harruare,..ama jane gure muri. Ustaj eshte perendia e ketij muri mbrojtes pasi edhe guri me i forte dhe me i bukur do te ngelej vetem gur dhe kurre s'do te mund te behej mur pa pranine e tij prandaj une sa here prek keta mure nuk harroj te shpreh bashke me habine e mrekullise qe ndjej edhe falenderimin e zemres per ustane, pamvarsisht nese ai eshte nje usta-ustaj, thjeshte nje usta apo qe kerkon te behet i usta.

Nje nga keta libra qe me ka lene mbresa te jashtezakoneshme, eshte libri me i ri i Z.Petraq Pali, Vise dhe Njerez Perendie, shenime udhetime, ne te cilin ai ka mbushur faqet e librit me frymemarrjen e mushkerive te tija, me pulsin e zemres se tij e cila rreh tere kohen e kurdisur nga zembereku i dashurise qeparotase dhe bregdetase per Viset dhe Njerezit e Perendise. 

Rralle une kam hasur kaq dashuri dhe mall per vendlindjen e tij sa tek ky liber qe te mban tere kohen me te papriturat e kendeshme te nje udhetimi qe gershetohet kaq bukur ne kohe; me te shkuaren jo te larget dhe te sotmen. Nje liber qe te shpalos perpara syve tere bukurite e Bregut dhe te ben te jetosh atje edhe pa i shkelur kurre ato Vise Perendie. Aty mund te takosh njerez e karaktere te ndryshme sic jane vete njerzit dhe qe do te ngelen ne mendje per nje kohe te gjate sepse te 'gdhendur' bukur nga usta Petro Pali.

Petrua se bashku me nje cift amerikan dhe me nipin e tj, bejne rrugen Amerike - Shqiperi por ai ndalet vetem ne pershrimin e Bregut te Detit, Rivieres dhe Perles se natyres shqiptare.

Libri eshte i lidhur mire dhe me nje pamje te bukur ku shkrihen ne nje imazh te te vetem plot drite te shtate ngjyrat e ylberit dhe ku, dy dritat e famshme te Bregut; bluja e detit dhe e gjelberta e Bregut spikasin mbi te gjitha te tjerat dhe ne kete pamje fantastike ne dallojme det, fushe, breg, mal, lugina dhe shtepi fshati qe nuk besoj te kete patur me shume Kopshti ne Eden. Eshte kjo Pamje speciale  e gjetur qe e shton shume edhe kersherine e te kerkuarit dhe per kete zgjidhje duhen falenderuare botuesi Spiro Dede me Zonjushen e kendeshme, redaktoren Suela Kolpepaj. Te mos harrojme qe Petraqi me bujarine e tij tipike bregase, kete liber si edhe tre librat e tij te me parshem, nuk i ka nxjerre ne shitje por i ka falur neper miq e shoke. Me kete rast edhe une jam nje nga ata qe me eshte dhuruare dhe gjej rastin ta falenderoj publikisht.

Por le te hyme pa vonese neper faqet e bukura te librit qe jane si lendinat e blerta plot drite e hije te Qeparoit dhe te kenaqemi me hijeshine dhe freskine e tyre pas nje dite me djell pervelues te New Yorkut.

Sapo hapet faqja e pare dhe Petraqi na shpje direkt tek porta veriore e Bregut ku "nje benz, tip vene, i modelit te vitit 1986, gjitej me veshtiresi duke gulcuare ne te perpjeten e Llogarase."

Petraqi, i rrethuare me disa miq e shoke midis tyre dy amerikane qe kishin erdhur per te pare vendin e P. Palit, shikon syte e miqeve. Kur vena arriti ne maje te Llogarase, nga ku dukej tere Bregu dhe Himarra, cifti amerikan i mrekulluare dhe befasuare ngriu nga bukuria. Petraqi i magjepsur dhe permallur per vehte na thaote, "Bukuria e ketij vendi dhe bluja e detit Jon nga asnje penelate nuk mund pershkruhen Atje jane te gjitha ngjyrat e Ylberit, ajo eshte Yllesi!...kridhu ne ujrat e detit Jon dhe thuaj, lerme o Zot te rroj." Keshtu fillon tregimin e tij Petrqai, i cili tingellon si nje poezi e embel qe sa vjen dhe behet me e shijshme e marramendese. Me pas ai pershkruan me detaje tere rrugen duke na futur neve ne nje parajse qe e ka emerin Palase-Dhermi-Himarre-Spile -Potam-Vuno-Porto Palermo-Pilur-Kala...dhe me ne fund, qendra e Parajses Qeparo. Ata ndalen ne nje kep, ndalen ne nje burim, ndalen nje nje klub, ah klubi. Aty Petrua e gjen vehten e tij tamam dhe me goten e birres apo te rakise perpra  bilbilos a thua se ai vete e ka krijuare kete Parajse! Pija eshte nje hobi e bukur e Petraqit pasi ai kurre ne jeten e tij nuk e ka tepruare vecse i ka dhene zjarr bisedes dhe shakase ne shoqerine e tij.

Rrefimin  e ben akoma me te bukur humori i Petraqit qe eshte nje me te dhe qe nuk i ndahet per asnje cast. Ai rrefen rrugen me detaje por nuk harron qe ne c'do kthese rruge, ne c'do breg kodre, ne c'do vend ku shkelin te mos tregoje nje episod te shkuare i cili mund te jete komik apo edhe dramatik sipas rastit. Miqte e tij amerikane shpesh befasohen nga tregimet e tij qe kurre ne jete nuk mund te kene degjuare gjera te tilla. Psh ne faqen 17 kur ata kishin arritur ne nje vend ku i ishte cpuare dikur goma a motorrcikletes dhe me vete kishte Perlatin, nje doktor nga Tirana qe e kishte shume shok dhe qe me kete rast ai ishte shoferi i Petros dhe miqve te tij, i thote. ,"A e mban mend kur na u shpua goma e motorrit, c'hoqem? Komardarja e rrotes se pare kishte patur 27 vrima te ngjitura me pulla te ftohta dhe Zoti  na ka shpetuare pa thyere koken!" Mjafton vetem ky detaj per te treguare te kaluaren kur Petraqi si pergjegjes sektori ne ujrat e Vlores kishte nje motorr per punen dhe qe shteti komunist i asaj kohe nuk te jepte asnje pjese kembimi qe ta mirembaje motorrin, pasi keshtu qe e tere jeta jone, c'do gje mungonte, mungonin ushqimet qe ishin vete jeta e njeriut e jo pjeset kembimit per maqineri. Vetizolimi ishte nje vetshkaterrim kombetar.

Ne kapitullin e trete Petrua na shpie tek futbolli dhe skuadra e tij e zemres Flamurtari. Ai pershkruan me dashuri lojtaret duke e nderthurur jeten  e tyre me politiken e cila, shume nga me te miret e tyre, i sakatosi, i burgosi, i internoni... vetem e vetem se ata ndihesh shume te lire ose ishin te aferm te atyre te medhenjeve qe binin nga karriget Olimpit Komunist.  Vete Petrua ka qene anetar i ekipit te futbollit te Vetetimes se Himarres.

Tek kapitulli i katert ai merret me miqte e tj nga Amerika të cilet vetem ne nje pjese te rruges qe kishin bere harxhojne 10 filma fotografike me mbi 350 poza! Gje qe tregon se natyra e Bregut i kishte magjepsur.

Dua te ndalem tek kapitulli peste per nje moment dhe tu tregoj se cfar me ndodhi teksa isha duke lexuare pjesen "Komisar Kocka" që eshte fantastike dhe qe une kam qeshur si asnjehere ne jeten time. Kete pjese me ra rasti ta lexoj ne autobuzin nr. 44 të linjes Staten Island Mall - Staten Island Farry. Ishte dita e premte e dates nje Prill qe per ne shqiptaret eshte dita e genjeshtres dhe per amerikanet eshte "all fool's day."  Per mua do te qe tamam dita e 'c'mendurise' sime. Autobuzi ishte plot e perplot me njerez dhe nje qetesi e admirueshme sic eshte shpesh ne keto udhetime ne New York, kur nuk ka nxenes shkolle. Papritur, une shpertheva ne nje te qeshur histerike te papermbajtur qe s'munda dot ta kontrolloja. Te gjithe kthyene koken nga une dhe menduane qe jam i cmendur dhe kaq. Askush nuk u cudit vecese po me shikonin pak me frike dhe nja dy qe ishin shume afer meje mu larguane. Une verete isha i cmendur dhe kete cmenduri ma solli Petraq Pali me tregimin per "Komisar Kocken." Lexojeni kete pjese dhe do ta shikoni vet qe eshte e pamundur ta permbash te qeshuren! Menjeher marr ne telefon Petron dhe i them:" Po pse o Petro ma bere nenen?" Petrua matane linjes hic. U habit c'hynte ne kete mes nena ime! Ashtu neper dhembe me thote se si eshte puna, cfar te kam bere. Cfar don te me besh me, i thashe. Nuk te mjafton qe me ke bere te cmendur?  Ai hic! Degjo, i thashe, nuk je hic burre i mire. Po pse o Agim vellai, cfar te kam bere? Me thuaj se nuk marr vesh asgje. e sqarova ngadale megjithese akoma qeshja. I thashe se kur ben nje humor kaq te rrezikshem, ti duhet ti paraljmerosh lexuesit qe ate pjese ta lexojne kur te jen vetem qe te mos behen crazy object. Qeshem te dy. E ndjeva qe i iku tronditja e pare dhe po i behej qefi qe une e kisha pelqyere aq shume ate pjese satire me humor te jashtezakoneshme dhe qe me tha se eshte 100% e verete dhe se e di tere Himarra dhe Vlora.

Nga tregime te tilla me shume humor, libri eshte pershkruare i teri.Fantasike jane te gjitha tregimet qe nderthuren me te kaluaren komuniste si "Pagesa e Frikes" apo "Barbara Goli." Sarkazma e P.Palit ngrihet deri ne qiell per ate regjim qe i ktheu njerzit ne robote te punes duke i cvleftesuare si njerez e karaktere, qe nuk mendonin, nuk cafqnin deshira, nuk argetoheshin, nuk ....., e nuk-et vijne pa fund sepse per c'do gje duhej thene E DI PARTIA.

Humori i Petraqit eshte i jashtezakoneshme dhe e dini pse? Sepse ai ngrihet mbi tragjikomendite e jetes se disa njerezve qe vertete rrojne ne viset e perendise por qe nuk jane njerez perendie. Ironia e tij per keta njerez kthehet ne nje sarkazem therese qe vjen e mbarset me fuqine terheqese te manjetizmit te tokes dhe merr dhene...si nje termet i fuqishem qe shkund gjithecka por qe rrezon vetem ngrehinat e vjetra nga ku del tymi i zi qe si per inat kerkon te mbyte njerzit e Perendise, por a mundet dot valle? Kurre jo.

Humori si  gjuhe nderkombetare njihet dhe shkruhet kaq mire nga Petraq Pali sa do t'ja kishte zili edhe ai qe e ka shpikur. Ne themi shpesh qe qeshim nga gezimi por Petraqi thote se ne gabojme. Ai me librin e tij "Vise dhe njerez Perendie" na meson qe ne qeshim nga dhimbja, eshte ajo dhimbje qe ne ndjejme per njerzit e liq qe na rrethojne dhe qe na luftojne dhe qe ne duke u mbrojtur i vrasim per dite me humorin tone... 

Tjeter veti e Petraqit ne kete liber eshte dashuria e tij e madhe per vendilndjen,sic e thashe qe ne fillim,  dhe per natyren e Bregut te Detit. Ai ne c'do faqe na keshillon: "Veshtrojeni natyren e vendit tuaj pa pushim, dashurojeni ate, qendroni afer saj dhe ju kurre nuk do te bini ne mekat."

Petraqi eshte kaq shume i lidhur me fshatin e tij sa nuk e teproj nese them qe sa here une mendoj Petraqin, mendja me shkon tek Qeparoi dhe sa here une mendoj Qeparoin, mendja me shkon tek Petraqi. "Une,- thote Petraqi, - po nuk pashe c'do dite nje fije bari apo nje gjethe, do me duket vehtja se jetoj ne shkretetire."

Nje veti tjeter e jashtezakoneshme qe na ben optimiste dhe na jep kurajo ne jete eshte gezimi te cilen Petrua e sjell me bollek ne faqet e librit sidomos ate e gjeme ne takimet e miqeve, shokeve, fshatareve dhe te njohurve te cilet qajne nga malli dhe gezimi kur takohen pas nje largesie kohore realitivisht te gjate. Ai i ve kapakun kesaj pune kur ne nje vend te librit thote: "Perderisa ne te kemi shok gezimin, te na haje m.. hidherimi."  Cifti amerikan patakset kur shikon qe te gjitha pritjet, darkat, drekat dhe c'do gje tjeter per miqte behen falas e me gezimin me te madh sic e ka ne natyre shqiptari i ndershem. Ky cift kete zakon as e ka pare dhe as e ka degjauare ndonje here!

Armiqte e tij dhe te shqiptareve Petrua i satirizon, i tall bile edhe i peshty ne surrat. Une e kritikova Petron per kete pasi i Jati, i ndrituri Janko Pali, ishte krejt ndryshe, ai armiqte e vet i zinte shoke dhe keshtu qe ai nuk kishte kurre armiq pasi ata i shkaterronte totalisht me kete menyre. Kurse Petraqi nuk e ka kete parim ose me mire e njeh kete fuqi cudiberse te te jatit por ai mendon si J.F Kennedy kur thoshte: "Harrojni armiqte por kurre emerat e tyre."  Per kete Petrua mban gadi kujtesen se mos i shpeton ndonje armik nga defteri i tij.

Grate. Petraqi ka moton se "Perdersa jeta ne toka ka erdhur nga grate, ne duhet ti shperblejme ato me perkedhelime dhe ti kenaqim." nga ana tjeter ai ironizon per grate se "i kam dashur dhe i dua por kurre nuk munda ti njoh..."  Kjo shprehje me kujton A. Johnson qe ka thene se "Ne burrat zbuluame Ameriken, polet e tokes, gjetem Indine, shkuame ne Hene e do shkojme ne Mars e kudo ne gjithesi duke pare dhe zbuluare pa pushim shume gjera por ate qe e mbajme ne krevat s'mundem ta njohim dot."

Tek grate Petrua eshte shume i sinqerte, i dua te thote pa pike turpi, pse ta fsheh? Grate jane te bukura dhe jane bere qe ne te harrojme shemtimin e dites...Vdekte kush nuk i pelqen grate! Kur une i thashe se shume mire qe ti pelqejme por shume keq nese i deshirojme se ato jane per dike tjeter...Ai ma preu me sepate,"... une kurre ne jeten time si kam rene ne qafe ndonje gruaje, le te dale ndonje e te thote se me ka gacmuare Petrua dhe une e vars vehten, por,..." Dhe Petrua heshti nje cope here, me pas ai me tha: "Une kam patur shume gra ne jeten time te cilat me kane erdhur vete dhe une i kam bere te ndihen mire." Ketu nuk dita se cfar ti them vecese i nxorra si argument qe c'do gje eshte me moshe dhe me karakter...Por ai nuk priti qe une ta mbaroja frazen dhe tha: "Mosha e gruas eshte ajo qe asaj i pelqen dhe mosha e burrit eshte ne kandar."

Nuk dua te le pa permendur edhe xhestin patriotik ne radhe te pare dhe pastaj human te Petros me ciftin amerikan. Te cilet ne fund te udhetimit, vendosin qe te ndertojne ne Qeparo nje shtepi pushimi. Pa mendoni per nje cast sikur te gjithe ne emigrantet shqipetare te vepronim si Petrua, cfar do te ndodhte? Shqiperia do te lulezonte dhe behej nje kopesht me lule qe do ta kishte zile edhe vete Parajsa.

 Ja Qeparoi ! …

Ja Qeparoi ! …

- bertita une i malluar -

 - Ja mrekullia ! …

Dhe nga syte me rrodhen dy pika loti.

 Dhe ata me ngelen per nje çast te fiksuar mbi

qeparizat e Lekekondit, varrezat e fshatit

 ku kam varret e prinderve, te gjysherve,

te motres sime dhe te vellait tim …

(fragment nga libri )

KËNGA, GAZI DHE VAJI I NJË "TRUBADURI" …

(Duke lexuar librin "Vise dhe njerëz perëndie" të Petraq J. Palit )

Nga Vasil QESARI

… Ka nje kopertine vertet mjaft te bukur libri i porsa dale i Petraq J. Palit "Vise dhe njerez perendie". Dhe ishte kjo arsyeja qe, pa e hapur fare ate, ndenja per pak çaste dhe i kundrova ato, duke menduar e sjellur ne imagjinate, si nene jehonen e nje simfonie vagneriane, shume kujtime dritheruese, shoqeruar me plot mall te thelle e plagoses. Jane, ne faqen ballore te ketij libri, tri fotografi nga Qeparoi. Ose me sakte nje "collage" fotosh. Qeparoi i pare nga lart, ndofta nga Lizikoi - aty ku dikur kishte mjaft vreshta - me rrushin e te cilave behej raki e mire dhe vere e kuqe flake si "zjarri". Qeparoi, nga ku duket fshati i vjeter maje malit, si nje shqiponje ulur mbi shkemb e, poshte tij, fusha e gjelber e cila perfundon e ndalet e mahnitur aty buze dallgeve, ndofta nga bukuria e nje deti te rralle ngjyre zmeraldi.

 Pastaj, "shkrire" me ato, eshte nje foto tjeter me Qeparoin e ri, te ndertuar ne fushe, aty ku perseri, deti i kalter dhe plazhi me gure te lemuar e te bardhe bore nga kripa e detit, te fton ne ujerat e tij te fresketa. Nje foto me detin, brigjet magjepsese e malet qe lartesohen mbi te. Tri foto, pra, te cilat   paraqesin, plot ngjyra e drite, nje nga mrekullite shumta te Bregdetit te Himares: vise te denja per "banesa perendish" ku, dikur, jetonin po njerez "perendie" e ku, sot jeta ka ndalur, thuajse ajo te jete "lodhur" nga magjia e peisazheve per t'i thene keshtu Kohes: NDAL se, me bukur se kaq, s'ka …

 Pikerisht, keto mendime mbushur me plot sentimente malli e nostalgjie, me provokoi ky liber te cilin Petraq J.Pali me rrefenjat e tij, na i ben edhe me te dashur e me te enderruar, shoqeruar me betimin qe dikur i kemi bere vehtes se: Do te kthehemi aty nje dite ! Do te kthehemi, qofte edhe duke rojtur ne nje barange te vjeter e duke ngrene buke me djathe e lakra me vaj ulliri. Per te ndjere, pikerisht, ate "ajer e kozmos perendish" e, per te thithur me mushkerite tona ate fllad te fresket me jod deti. Per te pare e jetuar ne ato vise te bekuara e per te ndjere sa me afer, pranine e atyre qe s'jane me e qe prehen aty, ne varrezen e rrethuar me qeparize te larte, ne Lekekond. Aty ku prehen te dashurit tane e ku do te leme amanet te na shpien edhe ne, pas nje jete iluzive qe deshiruam te ish me e mire, por qe na shoqeroi me plot brenga e pengje edhe neve – pasardheseve te atyre qe s'jane me …

 Petraq J.Pali, ky "trubadur" i çartur cili u kendon e do t'u kendoje pa ndjere kurre lodhje, gjer ne vdekje, pikerisht dashurise per keto vise te krijuara enkas per "perendite", ne kete liber na shpalos edhe nje here mallin, mbresat dhe kujtimet e udhetimit te tij ne Bregdet e Qeparo. Jane ato, ne nje fare menyre, jo vetem te tij por edhe kujtimet tona, ( pra te atyre qe kane lindur ne ato troje ), si edhe te te tjereve qe ndofta nuk i njohin ato, por qe mund t'i zbulojne duke lexuar rrefenjat terheqese te ketij libri. Ndaj them se, gjithsesi, kush me mire se Petraqi ky "trubadur" himarot, do te mund te na rrefente ato ndodhi te cilat ai i pershkruan ne librin e tij ? Ndodhi te rrefyera me gaz e vaj. Here me shpoti e ironi e here me nje ngazellim e dashuri plot plage "homerike" per vendlindjen e tij?...

 Kush valle do t'a meritonte te bente nje rrefim te tille perveç se ai ?... Ai Petraq, i cili me vjen tani ne kujtime e perfytyrime, kur ishte djale i ri. Aq dinamik dhe i palodhur, aq i perpjekur dhe i dashur, aq hovardar dhe i kudogjendur per te gjithe e, mbi te gjitha, aq i dashuruar pas Qeparoit te tij. Ai Petraq, i cili me nje motoçiklete "Jawa 250" te prodhimit çek, pothuajse per çdo fundjave ngarkuar  me trasta, ne dimer e ne behar, ne vape, shi e te ftohte, nisej per çdo te premte ne darke nga Vlora per te marre rrugen drejt Llogorait. Rruge e veshtire, me kthesa marremendese. Per te pershkruar pastaj kthesat dredha-dredha, mes ullinjve e neper gropa. Fare prane honeve te detit: ne Dhermi, Palase, Vuno e Himare e, per te mbritur pastaj aty, ne fshatin e "bekuar nga perendia". Aty ku era e tramundanes sillte njeqind parfume njeheresh. Arome sfakash, hilqesh, fiqsh hindi, agaviesh, trendelinash, portokalle e ullinjsh. Dhe, pastaj, ajo thirrje e permalleshme, te cilen ai e leshonte sa here qe arrinte aty buze detit. Ai gezim i çilter prej femije: Ja Qeparoi ! Ja Qeparoi ! Nje thirrje a klithme e cila i perplaste mbi fytyre "eren" e vaket te jetes se nje fshati qe rronte ende ne histori e tregime te hatashme, me rrefenja qe vinin prej lashtesive e mesjetes, duke sjelle me vete jehona muzgjesh kohore: djaj, engjej, shpirtera e fantazma perjetuar nga "njerez dhe vise perendie"…

 … Ajo qe me ben pershtypje duke lexuar ngjarjet dhe pershkrimet e ketij libri, eshte mbi te gjitha diçka qe do t'a cilesoja si te "veçante". E kam fjalen per sinqeritetin shembellor e teper prekes te rrefyesit. Nje sinqeritet i adhurueshem ku ze vend e merr fryme nje zemer e madhe. Nje zemer prej adoloshenti, e cila here-here nuk arrin t'i permbaje dot hovet e shperthimet e shpirtit e krahas tyre dhe, pikellimet e gezimet, habitjet e shperthimet, vleresimet e çgenjimet, shakate e qyfyret. Nje njeri kompleks, here si nje gjimnazist i dashuruar marrezisht e, here te tjera si nje plak qe ka rrojtur njeqind vjet. Here, nje person i "kultivuar" e here nje "sarahosh". Eshte ky, Petraqi. Petraq J.Pali, te cilin vetem "vdekja" do t'a ndreqe nga qyfyret e tij te pa fund…

 Fjalet, gjuha e ngjarjet e librit jane te thjeshta. Por nuk di pse, gjate leximit here-here ndjeva te kujtoj universin e bile edhe"stilin"e romancierit tone te madh nga Bregdeti, te ndjerit Petro Marko. Si shpjegohet kjo? S'dua te them natyrisht, qe Petraqi dhe proza e tij eshte ne nje nivel me ate te "zogut te tramundanes" nga Dhermiu por, deshiroj te shpreh mendimin se, Bregu i Detit, i ben djemte e tij - dashnore te letersise - te shkruajne me te njejten "gjuhe". Me nje gjuhe ku, perveç ngjyrave, diellit e detit mesdhetar, ka edhe situata, fate e personazhe krejt te vaçante. E theksoj: krejt te veçante !...

 Ndaj, me te drejte ne kopertinen e pasme te librit S. M. shkruan se, ne kete liber arrihet te behet nje"gershetim organik e befasues i se bukures me te shemtuaren, i natyres me njeriun, i te vdekureve me te gjallet, i vlerave me veset, i lirise me diktaturen, i humorit me dhembjen". Subjekti i librit ?... Mergimtari nga SHBA Petraq J.Pali kthehet ne vendlindje. Por ai s'eshte vetem. Eshte i shoqeruar nge nje çift amerikan: Miss Katrina e Mr.Stiv. Nga dy njerez qe s' kane idene me te vogel per kete vend qe quhet Shqiperi, aq me teper per Bregdetin e Himares e, pastaj, pikerisht nga ky"fakt i thjeshte" zene e shpalosen ngjarje e situata, rrefenja e ndodhi, te cilat te çojne ne te kaluaren, te sotmen e me nje fare ndrojtje e dhembje edhe ne te … ardhmen.

 Materiali jetesor i rrefenjave te ketij libri eshte aq i ngjeshur dhe i veçante, sa qe fare mire me shume pjese te tij, mund te shkruheshin "noveleza" te veçanta. Ngjarjet, pershkrimet, situatat e ne menyre te veçante galeria e tij e personazheve eshte e pafund, siç eshte i pafund edhe shpirti kureshtar e teper miqesor i vete autorit te librit. Ne te ndeshesh me njerez qe kane fate interesante, nga nje here te çuditeshme e paradoksale. Here komike e here tragjike. Pothuajse te gjithe jane "njerez perendie". Te vdekshem, natyrisht! Me Halle, te mpakur nga dertet, me duar me kallo e zemra te pikuara. Por, ama, me shpirtera te medha e me plot drite e miresi ne shpirt. ( Perlat Cako, Vasil Bifsha, Kuqua, Jano Merxhani, Jorgo Dhrami, Kakali, Petro Aleksi, Koço Koka, Andon Pali, Barba Goli, Koço Qendro  etj ). Te gjithe, pothuajse jane miq e te aferm te autorit. Njerez e emra te thjeshte, "anonime" te cilet, ky liber, nuk ka per qellim t'i beje "heronj" por t'u jep bujarisht kenaqesine qe ata te ndejne se egzistojne e qe ca prej tyre, kane lene bile edhe "gjurme ne kohe" …

 … Pas leximit te ketij libri, vertet te kendshem e qe te zgjon nje permallim te ankthshem e nostalgjik per vendlindjen nuk di pse, si nje permbledhje e gjithe rrefimeve te tij, m'u krijua nje imazh kaledioskopi me ngjyra te forta e verbuese e, here-here teper ekspresive si ato te tablove te Oskar Kokoshkes. Nje tablo qe te pikon ne zemer: Mergimtari vjen, pas shume vitesh mungese, ne shtepine e tij te braktisur. Ne shtepizen e tij te dashur ku e njeh çdo gur. Shtyn i perhumbuar e me zemer te dridhur porten e rene, e cila kercet vajtueshem plot mall per te zotin, sheh pjergullen e rene per toke, veshtron murret qe kane zene te bejne bark, barin e rritur goxha mes pllakava te oborrit, dhe syte i mbushen plot lot. Nje dashuri e pakufishme i gelon nga zemra per strehezen e tij e te te pareve, paçka se ajo eshte renuar. Eshte ky nje mall e ngazellim pa kufi. Nje dashuri, kaluar çdo lloj tjeter dashurie. Dashuri per vendlindjen, per krejt Shqiperine.

 ... Sepse kush do strehezen e tij, pa dyshim, do po edhe aq edhe Atdheun !...

 Vlera te pa krahasueshme te nje libri.

(Rreth librit te shkrimtarit Petraq. J. Pali "Vise dhe njerez Perendie)

Nuk ka shume kohe qe ka dale nga botimi nje liber me vlera te medha i shkrimtarit Petraq J Pali.

Duke shfeletuar kete briland  te çmuar  "Vise dhe njerez  Perendie" ne çdo germ fjale apo rrjesht qe jane hedhur me aq mençuri ndjenjat e thella atdhedashurije aludim shpirteror dhe moral nga autori i cili pershkruan peisazhin e bukur Shqiptar,imagjinata ime shkon tek Petraq Pali i cili shfaqet para meje ne moshen femijerore duke u endur kembezbathur rrugicave te fshatit Qeparo, buze brigjeve te Jonit  me shikimin e tij drejt pulebardhave qe fluturojne ne ate det te bukur kalterosh me nje liri disi te shfrenuar,e ai me enderrimtaren qe ta kishte ate liri te pamundur.

E shikoj ate ne vitet rinore duke u mundur qe ti futet jetes me gjitha veshtiresite e saj, kujdesi per vatren e ngrohte te prinderve te tij patriot, largpames, liridashes, poet dhe edukator te heshtur te brezave.

E shikoj ate ne moshen madhore duke u endur fushave te Shqiperise me motor Jawa per te siguruar jetesen e tij dhe te familjes se tij, midis tymit dhe flakes, te dukeshme dhe te pa dukeshme morale   dhe materiale qe kishte filluar egersisht ndaj intelektualve dhe gjithe popullit Shqiptar.

E shikoj ate kodrave te Qeparoit, Llogarase, Dhermis, Himares, Piqerasit, Sarandes,Vlores

Here te qeshur dhe here te merzitur, here te pikelluar dhe here te menduar, midis miqve dhe shokeve te gjitha moshave, midis miqve Amerikane duke mbartur mbi shpine hallet e jetes,dhe deshiren e madhe qe miqte e tij te jene  ne Shqiperi sa me te kenaqur,dhe per tu treguar atyre se kjo eshte Shqiperia dhe mikpritja Shqiptare  qe ju nuk e njihni dhe nuk e imagjinoni.
E shikoj ate me ballin e rrudhosur te perkulur me nje tufe lule ne duar ne kujtim te prinderve, miqve dhe shokeve qe nuk jetojne me.

E shikoj ate duke perkdhelur gurin, drurin, barin e livadheve,duke qeshur me kengen e zogjve qe u mban ison me fershellimen e tij madhengjyese. Duke pire kafe e treguar historira te verteta te nje kohe jo shume te larget, që ka lënë brazdë dhe brengë në shpirtin e tij.

Duke shfeletuar kete liber ne dukje te thjeshte dhe simbolik, por per nga vlerat mjaft gjigand, u kthehen edhe nje here atyre maleve, kodra, rrugica, atyre shtepive te mrekullueshme qe Qeparoit, qe lozin dhe qeshin me valet kalteroshe te mrekullueshmit Jon,e bej nje krahasim te tyre me grataçelat e Amerikes ku shkrimtari i nderuar Petraq Pali ka zgjedhur per te shtyre disa vite te jetes se tij.'

Ky liber vertete eshte nje rrefim udhetimi  por ai ka vleren e nje historije mbi 40 vjeçare,nje kombonim befasues midis te bukures dhe te shemtuares,i natyres dhe te njeriut, i lirise me diktaturen i humorit me dhimbjen,ku pas çdo kthese dhe ngjarje del tjetra me e bukur dhe me e dhimbshme.

E per kete, keto rradhe shkronjash te ketij libri te mrekullueshem shtigje kujtimesh,bulevarde jete, grataçela shekullore, e mes gjithe ketyre perseri nje gje nuk ndryshon e ky   eshte malli per  vendlindjen Qeparo, malli per Shqiperine qe ka pllakosur rende zemren e shkrimtarit Petraq .J. Pali, ketij burri te urte, fisnik, te ndershem, i kalitur ne kullmen e demokracise poshte shpates se Demokleut, te gjitha keto dhe te tjera qe duhen dite per ti pershkruari hasim, prekim dhe shijojme ne çdo germe te ketij libri "Vise dhe njerez Perendie".

Permes pershkrimit te ketij udhetimi qe ka bere autori ne vendelindjen Qeparo mes kalterise se mrekullueshme dhe te pa krahasueshme te detit Jon, qe vete Perendia ja ka dhuruar kesaj zone.me bese e burreri e me nje mikpritje  te veçante Shqiptare, krahes kesaj del qarte edhe allishverishet dhe pabesite qe kane treguar fshinjet tane grek ndoj popullit tone,si dhe te ndonje llumi qe ka rene pre e tyre duke u shitur per 1 dharmi,e ngritur kurthe ndaj vellezerve te tij ne çdo kohe,ketu del qarte apeli qe ben autori ketyre funderrirave te kombit,qe te mos bien pre e lakmive grekofone,por te rrine largh e me larg  tyre se kur ato te buzeqeshin te helmojne, kur te japin trendafilin ka brenda thiken etj..

Perveç ketyre ne liber lubrifikohet edhe diçka tjeter, humori i holle qe e mban gjalle autorin dhe lexuesin ne korent te ngjarjeve te cilat pasojne njera tjetren,sidomos te skica "KOCKA" qe autori  ve ne loje nepermjet nje ngjarje te vertete,kuadrot e ish sistemit komunist Shqiptar,duke mos marre parasysh pasojat qe do te kishte, sikur te zbulohej se kush ja kishte vendosur kocken e madhe ne te vjellat e X  ish sigurims i asaj kohe i cili flinte ne hotel mes jashteqitjes nga goje nga te pirit e shumte gjate darkes.

Faqet e ketij libri lexohen me nje fryme duke ngjallur kenaqesi shpirterore dhe respect per autorin.

Ky liber vjen pas disa librave te tjere qe autori i ka botuar si,vellimet poetike "JAM LARG"- 2001, "NJE TUFE VJERSHES QEPAROTE"-2002,"BRONZ PERMBI STERKALE" -2003,"ECI NEPER VITE"-2004

Urojme z.Petraq .J. Pali jete te gjate dhe frutshmeri ne rrugen e bukur te krijimtarise si ne poezi dhe ne proze

                                                            Ndue Hila Poet

Petraq J.Pali me një libër të ri :

“ Gjëma e Madhe”

(novela e tregime)

Petraq J.Pali këtë verë sjell në duart e  lexuesave vëllimin me novela e tregime “Gjëma e Madhe”.I njohur dhe i pëlqyer kryesisht si poet i lirikës së freskët e i dashurisë pasionante, këngëtar i Bregut dhe i mrekullive të tij e ,ndërkohë,  lëvrues i poezisë së mprehtë social- politike, i tematikës së mërgimit,të Atdheut e të Njeriut, pak kush nga pasionantët e librit  ka mundur ta njohi e ta lexojë Petro Palin edhe si prozator.Vetëm pak muaj më parë ai ,pas 4-5 vëllimeve me poezi,hodhi në qarkullim një  vepër në prozë, librin me shënime udhëtimi “Vise dhe njerës perëndie”.Ata që kanë pasur rastin ta kenë në duar atë libër (edhe këtë, si gjithë të tjerët, autori e ka shpërndarë dhuratë),pa dyshim ,janë befasuar jo vetëm me bukurinë dhe spontanitetin e rrëfimit,por mbi të gjitha me tematikën e pasur e të larmishme, me atë ndërthurje origjinale të kohëve e të ngjarjeve, të njerëzve, udhëve e fateve.E ,në se “Vise dhe Njerës Perëndie” ishte uvertura mbresëlënëse  e këtij  autori në fushën e prozës, libri i posadalë nga shtypi ,“Gjëma e Madhe”, (albin, Tiranë,qershor 2005),përbën prezantimin dinjoitoz të tij edhe si lëvrues i tregimit e novelës së mirëfilltë.

Tablo tronditëse, imazhe e skena shpesh  apokaliptike,një galeri e tërë personazhesh e karakteresh, një përplasje dhe njëkohësisht përqasje dramatike mes forcash të mistershme dhe njeriut,mes normales dhe anormales, mes ligjit dhe antiligjit,mes engjëllit dhe djallit, mes vlerave dhe antivlerave ,mes qytetarit dhe pushtetarit, -e tillë është përmbajtja e këtyre rrëfimeve të hedhura në letër tërë kolorit e forcë, tërë pasion e vërtetësi.

Novela “Gjëma e Madhe”, prej së cilës mban titullin libri ,merr spunto nga një stuhi natyrore ,ndodhur në Qeparo aty nga fundi i viteve ’60 të shekullit të kaluar.Ishte një gjëmë e paparë, e shkaktuar nga shpërthimi i forcave të verbëta të natyrës mbi djersën dhe fatin e njerzve .Këtë gjëmë të natyrës,autori,.me një intuitë e vërtetësi të admirueshme, e lidh  me Zotin  për t’u futur mjeshtërisht në botën  e pafund të  Njeriut, e nis me Qielloren për të shtjelluar gjerësisht Tokësoren, merr spunto nga e  Pashmangshmja, për t’u marrë gjerësisht me të Shmangëshmen, me atë c’kanë në dorë njerzit ta bëjnë mirë apo keq.

Gjëma “nga lart” që shkatërron papritur djersë, mund e katandi, nuk është asgjë përballë një gjëme tjetër,të shtrirë në vite, të depërtuar në jetën e një fshati ,një  krahine e një vëndi, në jetën e përditshme të njeriut të thjeshtë .Kjo e fundit, -gjëma e jetës së përditshme, gjëma social –politike,jeta plot kthesa, drama e tortura   e fshatarit dhe e puntorit, e intelektualit dhe e dijetarit,-është në epiqëndër të novelës e të krejt këtij libri interesant.. Aty gjallojnë  e mpliksen të gjallë e të vdekur, të pushkatuar e të gjymtuar, njeres të thjeshtë e plot virtyte dhe hafije e pushtetarë të degraduar,femra  të bukura që të luajnë mëntë e kokës,djem levendë e  kuadrovikë të shëmtuar.

 Është e vështirë, madje e panevojshme të kërkosh apo të pyesësh Petro Palin  se në tërë këtë galeri personazhesh, ngjarjesh e situatash, cilët janë personazhe realë e cilët të krijuar, ku fillon e mbaron  ngjarja e vërtete e ku vazhdon “krijimi”, fantazia.Ka rrezik që edhe vetë ai tani të mos jetë në gjendje të dallojë e të diferencojë se c’ka marrë mo-ta-mo nga realiteti e ç’ka shtuar .Ai i përzien e i përqas krejt natyrshëm kohët dhe njerzit,realen dhe irealen.Më duket se këtë përzjerje nuk e bën me qëllim, për motive e arsye letrare.I përzien se ashtu i ka të fiksuara.Ashtu  janë.

Është në këtë përmbledhje një tregim i bukur, i titulluar“Marika”.Akoma më e bukur,-e mrekullueshme  në pamje , në  karakter,në sjellje  është vetë Marika.Fol e qesh me të gjithë, i çon të gjithë te burimi po ujë nuk u jep;punon, jeton, fluturon,dhe ashtu , përmes qeshjes e duke qeshur,meskiniteti, intriga, thashethemet e çojnë drejt një fundi të dhimbshëm, drejt atij fundi sa autori e la këtu e 20 vjet më parë duke qarë dhe thotë se edhe sot atje është. Vazhdon të qajë...Eshtë në këtë përmbledhje një novelë tjetër “Mëmë Shulla”. Një shtëpi e madhe, diku në fushën poshtë Qeparoit, një bujtinë, strehë dhe stacioni tranzit i të gjithë atyre që hynin ose largoheshin nga fshati. Dhe brenda saj -e Zonja, një plakë e çuditshme.Më saktë- e Shenjtë . Gjallon, pret e percjell, shëron e bën ligjin, vëndin e kuvëndin. S’merret vesh se sa vjec është. S’merret vesh se kur ekzaktërisht  ka jetuar dhe sa ka jetuar, -50 vjet, 100 vjet apo 1.000 vjet !Shëron foshnja e të rritur;u jep strehë ,ujë e ushqim  gjithë udhëtarëve;tund e shkund  kambanat e manastirit për gëzim e mort; pret nuse e përcjell të vdekur;ka tërë tiparet e zakonet më të mira të nënave të Bregut e njëkohësisht ,duket si e ardhur nga misteri, nga qielli.

A ja vlen, pra,ta pyesësh Petro Palin në se ka qënë apo s’ka qënë vërtet nje grua e tillë në fushën e Qeparoit?!Ai do të këlthiste: gjersa e kam shkruar- ka qënë! Po me ngjyra e veti të tilla, sa njerëzore  aq edhe mbi njërëzore ,shpaloset në këto faqe nënë Gita (tregimi “Në Mulli”).Duke asistuar e menazhuar një lindje të papritur e tepër të vështirë, në kushtet e një mulliri fshati, pa asnjë mjet elementar  shtëpie,pa le mjekësie,në mes të natës e nën një shi me shtëmba,shpaloset i plotë karakteri kurajoz dhe aftësia jetëdhënëse e gruas së Bregut. Gjithëcka zhvillohet përmes veprimeve  e skenave të çuditshme ,thuajse të pabesueshme ,të denja për një film surrealist .Ndërkohë autori betohet se kjo grua që bën çudinë është bregase e vërtetë, bile-bile gjyshja e tij.Kështu edhe për “amerikanin e vogël” e “egjiptianin qeparotas”,edhe për Janko Palin e për barba Ligon,për qafokun e për Kaçon,për Barba Lamen e furrxhiun e Aleksandrisë!.Një pjesë nga këta , ndofta të gjithë,mund t’i gjesh ,në mos në mes të Qeparoit ose në Vlorë, në Lekëkond po se po.E në mos as atje as atje, me siguri, gjallojnë në “gjendjen civile” të memories së paqetë të Petro Palit. CV-të dhe çertifikatat e tyre janë faqet  e këtij libri.

Kësisoj,pas pesë a gjashtë librave  me poezi e prozë të botuara gjer tani,”Gjëma e Madhe” vjen si dëshmi jo vetëm e aftësisë së autorit për lëvrimin me sukses edhe të kësaj gjinie, por mbi të gjitha ,si dëshmi e bagazhit të madh jetësor që ai mbart në vetvete e që mjeshtërisht e bujarisht ua dhuron lexuesve në tërësi e sidomos bashkëfshatarëve të tij qeparotas dhe bregasve krenarë, punëdashës e përparimdashës.

P. J. Pali (Qeparo ,1944), autor i librave poetike “Jam Larg”(Tiranë 2001),”Një tufë vjersha Qeparotasve” (Tirane,2002),”Bronx përmbi Stërkalë”(Tiranë ,2003)”Eci Nëpër Vite” (Tiranë,2004),”Njerës dhe Vise Perëndie” ,shënime udhëtimi, (Tiranë 2005) dhe tani i “Gjëma e Madhe”, jeton e punon prej vitesh në SHBA.

 Albin

Copyright © 1998 - 2005

Agideba Reserved

All Rights Reserved