SHQIPĖRIA   ETNIKE  -  SHKENCA

VEPRIMTARIA SHKENCORE

E

Prof. Dr. RUZHDI USHAKUT

FONDACIONI LIKA FOUNDATION

ULQIN

2003

VEPRIMTARIA SHKENCORE

E

Prof. Dr. RUZHDI USHAKUT

(Dr. Ruzhdi USHAKU, prof. ordinar i Fakultetit tė Filologjisė - U. P.)

(Konceptuar nga Prof. dr. Jup Kastrati pėr traktatin

”Histori e albanologjisė” III. 2, mbėshtetur nė materialet

shkencore dhe arkivore tė Prof. Dr. Ruzhdi Ushakut)

Fondacioni – Lika – Foundation

ULQIN

2003

Pasqyra e lėndės

I. B I O G R A F I A                                                              12

VEPRIMTARIA SHKENCORE DHE PROFESIONALE          14

NOTICE INDIVIDUELLE - CURRICULLUM VITAE              19

CURRICULLUM VITAE                                                                23

II. V E P R A T                                                                              25

III. BIBLIOGRAFI E BOTIMEVE SIPAS

KRONOLOGJISĖ                                                                        26

IV. JEHONA E SHTYPIT: RECENSIONET,

OPONENCAT, KRITIKAT SHKENCORE                                43

HULUMTIMET ETNOLINGUISTIKE                                       61

PĖRZGJEDHJE tė pjesėrishme ...                                               65

DISA FJALĖ PĖR ARRITJET...                                                 88

K O N K L U Z I O N E                                                                 95

P ė r m b y ll j e                                                                              110

Albumi                                                                                            115

PARATHĖNIE

Nė fund tė shekullit qė shkoi, Profesor Jup Kastrati paralajmėronte sintezėn e madhe shkencore, traktin “Histori e albanologjisė” 1497-1997. Pėr pėrfundimin e saj kishte bėrė pėrpjekje sistematike kėrkimore, studimore dhe sintetizuese mė shumė se gjysmėshekulli.

Traktati “Historia e albanologjisė” ishte projektuar nė tri vėllime. Vepra hapej me Fjalorthin e Harfit (1497), shkruar 500 vjet mė parė, por ende nuk dihej me cilin studiues do tė pėrmbyllej.

Nė ndėrkohė komunikimi i tij me studjues nga Kosova dhe diaspora ishte shtuar. I prirur pėr njė komunikim tė jashtėzakonshėm nė letėrkėmbim, Profesor Jup Kastrati merrte ēdo ditė vepra dhe materiale nė fushė tė kulturės nė pėrgjithėsi dhe nė fushė tė albanologjisė nė veēanti.

Qė nga viti 1997, i kisha premtuar dhe i dėrgoja nė mėnyrė tė rregullt botimet qė m’i kėrkonte pėr t’i plotėsuar zbrazėtitė dhe pėr tė shtuar rezultate tė reja, qė ishin arritur dhe po arriheshin nė Kosovė. Gjatė kėsaj kohe, kam vėnė re se Profesor Jup Kastrati kishte studiuar shtershėm rezultate tė arritura kėtu, kryesisht deri nga mesi i viteve `70, se pjesėrisht kishte mundur tė njihte studimet e botuara deri nė vitin 1980, ndėrsa pothuajse plotėsisht i mungonin veprat dhe studimet e dy dekadave tė fundit.

Falė ardhjeve tė shumta tė veprave albanologjike nga vendi dhe nga bota, sidomos dekadėn e fundit, traktati i tij „Historia e albanologjisė“ plotėsohej dhe zgjerohej shumė.

Vėllimi i parė u botua nė vitin 2000 nė njė libėr, Vėllimi i dytė ishte pėrgatitur nė 1700 faqe makine dhe ishte planifikuar tė botohej nė vitin 2003 nė dy libra, ndėrsa vėllimi i tretė duhej tė pėrfundonte deri nga mesi i viti 2004, dhe tė botohej nė tri libra  (parashikimet e mėhershme u pėrmbysėn pas sėmundjes sė rėndė tė tij): libri i parė pėrfshinte albanologjinė nė Shqipėri; libri i dytė, albanologjia nė Kosovė dhe ndėr arbėreshėt; derisa libri i tretė, albanologjia nė botė.

Nė mesin e atyre gjuhėtarėve, veprėn e tė cilit Prof. Jup Kastrati e njihte vetėm pjesėrisht, d.m.th., vetėm periudhėn e parė tė prodhimit, ishte edhe vepra e Profesor Ruzhdi Ushakut. Me tė marrė veprėn e plotė tė tij, duke pėrfshirė edhe studimet e botuara ndėr revista, nė korrik tė vitit 2000, Profesor Jup Kastrati kėrkoi nga Prof. R. Ushaku qė t’ia dėrgonte biografinė e plotė tė tij, sė bashku me materialet plotėsuese (vlerėsimet e botuara dhe nė dorėshkrim), me tė cilat ndihmohej puna e tij nė pėrfshirjen e prof. R. Ushakut nė “Historinė e albanologjisė”.

Duke u mbėshtetur nė punėn e bėrė mbi materialet e arkivit tė Profesor Ruzhdi Ushakut, gjithnjė mbi parimet bazė qė kishte caktuar Prof. Kastrati, ne pėrgatitėm njė dorėshkrim tė cilin Profesor Kastrati mendonte se duhet ta botonte nė “Historinė e albanologjisė”, duke e plotėsuar “me vlerėsimet e tij  pėr veprat kryesore, si dhe me konkluzionet”, ndėrsa njėsitė bibliografike si zakonisht duhej tė radhiteshin nė fund tė studimit.

Nė tė vėrtetė pėr shkak tė punėve tė shumta nė vėllimin e dytė dhe pjesėrisht tė tretė, dhe sėmundjes qė e rėndonte ēdo ditė e mė shumė, Prof. Jup Kastrati arriti tė shtonte nė k[tė material vetėm konkluzionet, por jo edhe vlerėsimet pėr veprat veē e veē.

Nė shikim tė parė, kjo ėshtė historia e pėrgatitjes sė kėtij libri. Mirėpo, sikur ndodh shpesh, autori i “Historisė sė albanologjisė”, si dhe gjuhėtari qė trajtohej, jetonin dhe plotėsonin veprėn e tyre nė tė dy drejtimet. Profesor Ruzhdi Ushaku vijonte dhe vijon tė plotėsojė dhe tė sjellė rezultate tė reja nė  kėrkimet dhe sintezat e tij shkencore, ndėrsa Profesori Jup Kastrati deri nė fundgushtin e vitit 2003, vazhdonte tė kėrkonte tė dhėnat mė tė reja nė fushė tė albanologjisė (nė Kosovė) nė pėrgjithėsi dhe pėr autorė tė caktuar, sikur ėshtė Profesor Ruzhdi Ushaku nė veēanti.

Le tė besojmė se edhe ky botim, do tė plotėsoj mendimin shkencor dhe kulturor tonin pėr jetėn, veprėn dhe pritjen e saj nė rrethet shkencore tė vendit dhe tė botės.

Prishtinė, nėntor 2003

I.                        B I O G R A F I A

Ruzhdi Ushaku u lind nė Ulqin mė 1 maj 1938. Shkollėn fillore shtatėvjeēare e kreu nė vendlindje ku u pat shpallur nxėnėsi mė i mirė nė komunėn e Ulqinit (viti 1950). Normalen e kreu nė Prishtinė nė vitin 1957 me ē’rast si nxėnės shembullor i kėsaj shkolle qe liruar nga i quajturi provimi i matures. Si absolvent i Fakultetit Filozofik tė Sarajevės qėndroi me qėllime perfeksionimi dhe studimi 14 muaj nė Paris (1962/63), me ē’rast kreu shkallėn e pestė tė studimeve moderne frėnge duke iu lėshuar e quajtura Diplōme Supérieur d’Etudes Franēaises Modernes. Njė vjet mė vonė (1964) u diplomua nė Degėn e romanistikės (Gjuhė dhe letėrsi frėnge me gjuhė latine dhe gjuhėn italiane si gjuhė ndihmėse) tė Fakultetit Filozofik tė Sarajevės.

Gjatė studimeve nė Paris ishte student i dalluar pėr ēka dėshmon vlerėsimi i suksesit nė diplomė dhe si i tillė edhe nė Sarajevė ishte demonstrator pėr studentėt e vitit I dhe II nė Degė dhe njė vjet kryetar i Klubit tė Romanistėve.

Ka shėrbyer 1 vjet mėsues nė fshatin Krythė tė Ulqinit, profesor i gjuhės frėnge dhe asaj latine nė gjimnazin e Gjilanit (1965-1969), bashkėpunėtor profesional nė Bashkėsinė Krahinore tė Kulturės, asistent nė Seksionin e Historisė sė Kulturės Kombėtare nė Institutin Albanologjik tė Prishtinės, nė fillim bashkėpunėtor i jashtėm i Fakultetit Filozofik tė Prishtinės (1969/1970), ku ka ligjėruar gjuhėn latine, dhe prej vitit 1971 mėsimdhėnės i gjuhės frėnge, njė kohė edhe tė asaj latine nė Degėn e Gjuhės dhe Letėrsisė Frėnge tė porsaformuar pranė Fakultetit Filozofik (tashti atij tė Filologjisė), ku gjendet edhe sot. Prej vitit 1985 ėshtė  zgjedhur profesor ordinar i kėtij Fakulteti.

Nė vitin 1968/69 regjistrohet nė studimet pasuniversitare (drejtimi shkencor) nė Seksionin e Romanistikės tė Fakultetit tė Filologjisė tė Beogradit ku, mė 10.XII. 1972, mbron me sukses tė dalluar temėn Shprehjet idiomatike nė tekstet bashkėkohore serbokroate pėr gjuhėn frėnge. Po nė kėtė Fakultet, nė qershor tė vitit 1979, mbron me sukses tė lartė tezėn e doktoraturės me temė Fjalitė hipotetike me SI nė gjuhėn bashkėkohore letrare frėnge.  

Veprimtaria shkencore e profesionale

Pėrveē punės sė tij tė rregullt nė procesin mėsimor nė Fakultetin e Filologjisė tė Universitetit tė Prishtinės, R. Ushaku ka ushtruar funksione tė rėndėsishme nė organet mėsimore-shkencore tė Fakultetit dhe tė Institutit Albanologjik ( ku nė periudhėn 1982-1984 ishte anėtar i Kėshillit Shkencor), kurse gjatė viteve 1989-1991 gjendej nė funksionin e kryetarit tė Kėshillit Mėsimor-Shkencor tė Universitetit tė Prishtinės, funksion ky prej tė cilit u shkarkua me dhunė nė fillim tė  prillit tė vitit 1991. Gjatė dy mandateve ka qenė kryetar i Degės Gjuhė dhe Letėrsi Frėnge tė Fakultetit tė Filologjisė tė Prishtinės viti 1980/81 dhe 2000-2003.

Me punė krijuese e mė vonė edhe kėrkime shkencore ka filluar tė merrej nė fillimin e viteve gjashtėdhjeta. Pėr kėto qėllime edhe ka qėndruar disa herė nė botėn e jashtme si bursist i Qeverisė Frėnge (1972/73, 1985, 1998, 2000), i Qeverisė Italiane (Venedik 1983), Shqipėri (1975), pastaj nė kėrkime individuale nė Gjermani (1998, 2000), dhe nė republikat e ish-Jugosllavisė.

Ka mbajtur ligjėrata nė vend dhe nė botė, prej tė cilave vlen tė ceket ajo Structures parallčles lexico-sémantiques des locutions en franēais-italien-albanais-serbocroate (Strukturat paralele leksiko-semantike tė lokucioneve nė gjuhėn frėnge-italiane-shqipe e serbokroate) tė mbajtur me ftesėn e prof. R. L. Wagner-it mė 18.05 1973 pėr asistentėt dhe mėsimdhėnėsit e Ecole des Hautes Etudes tė Universitetit tė Sorbonės. Ka mbajtur edhe disa ligjėrata apo referime shkencore nė Seminarin Ndėrkombėtar pėr GJLKSH pėr tė huaj nė Prishtinė e Tiranė (1987, 1989, 1990, 1996, 2000). Ka qenė i ftuar nė Tiranė nė vitin 1981 pėr tė mbajtur ligjėratėn me titull Sistemet hipotetike me SI nė gjuhėn frėnge dhe barasvlerėsit e tyre nė gjuhėn shqipe (nuk ėshtė realizuar pėr shkak tė Kryengritjes tė vitit 1981 nė Kosovė), kumtesė kjo e prezantuar mė vonė nė njė kongres tė gjuhėsisė sė aplikuar nė Sarajevė mė 1983.

Ka marrė pjesė me kumtesa apo prezantuar rezultate shkencore nė shumė kongrese, simpoziume e tubime tė ndryshme shkencore me karakter vendor e ndėrkombėtar, prej tė cilave po i shėnojmė disa: Prishtinė (1973, 1974, 1977, 1978, 1980, 1982, 1983,1884, 1985,1986, 1987, 1988, 1990,1997,1997, 1998, 1999, 2000 e tutje), Dubrovnik (1979), Hvar (1982), Sarajevė (1983), Helsinki (1985), Zagreb (1985, 1988), Herceg-Novi (1986), Sofje (1989), Lubjanė (1989), Sokobanjė-Beograd (1989), Plitvice (1990), Tiranė (1992, 1996, 2004), Ulqin (1995, 2005), Shkodėr (1998, 2000, 2005), Tuz (1998), e ndonjė tjetėr.

Veprat e tij tė deritashme janė botuar nė gjuhėn shqipe, serbokroate, kryesisht tė shoqėruara me versione tė shkurtra nė gjuhėn frėnge ose angleze, kurse punimet e tij kryesisht nė gjuhės shqipe, serbokroate, si dhe nė atė  frėnge, angleze ndonjė edhe nė atė gjermane. Ato nė gjuhėn shqipe e serbokroate janė kryesisht tė shoqėruara me rezyme nė gjuhė botėrore, frėnge, angleze apo gjermane.

Ka bashkėpunuar me revista nė vend dhe jashtė, si autor, anėtar i redaksive apo kėshilltar gjuhėsor i ndonjėrės prej tyre, siē janė ato: Gjurmime albanologjike, Onomastica Jugoslavica, Studime filologjike, Studia albanica, Kultura popullore, Studia philologica, Stremljenja, Pėrparimi, Fjala, Enciklopedija Jugoslavije (botimi nė gjuhėn serbokroate dhe shqipe), Jehona, Flaka e vėllazėrimit, Gjuha shqipe, Buletini i Fakultetit Filozofik tė Prishtinės, Filologji-Philology tė Fakultetit tė Filologjisė-Prishtinė, Art-Club, Lemba, “Buzuku”, Dija Ulqin, Malėsia-Podgoricė,  Orana-Shkodėr, Shkodra nė shekuj-Shkodėr, SNGJLKSH Prishtinė-Tiranė dhe nė botime tė tjera tė veēanta tė JAZU-Zagreb, ASH tė Shqipėrisė dhe ASHA tė Kosovės e ndonjė tjetėr. Ėshtė marrė, edhe pse jo intensivisht, edhe me pėrkthime a adaptime tė teksteve shkollore tė gjuhės latine dhe asaj frėnge, si dhe me pėrkthime tė poezive, eseve, fejtoneve, tregimeve, novelave, dramave nga gjuha frėnge, italiane, serbokroate. Nė kohė tė fundit ka pėrkthyer nga gjuha frėnge njė vepėr vėllimore (v. I dhe II) me titull Le Prophčte de l’Islam nga autori Muhammad Hamidullah, libėr ky qė kap mbi 1.500 faqe tė daktilografuara dhe gjendet nė botim tė Logos-A tė Shkupit.

Ka qenė mentor i njė kandidati-magjistri nė Fakultetin e Filologjisė tė Beogradit (mbrojtja mė 03. XII 1982), anėtar i dytė i njė komisioni pėr mbrojtjen e njė doktorature nė Fakultetin e Filozofisė tė Sarajevės (mbrojtja mė 01.VIII. 1988). Ka formuar si mentor 2 doktorė tė shkencave filologjike nė Prishtinė (1997, 2006), 2 magjistra nė Prishtinė (2000, 2005) dhe ka qenė anėtar i disa komisioneve pėr mbrojtjen e magjistraturave dhe doktoraturave nė Prishtinė (1980, 1990, 1996, 1998, 2000 e kėtej). Ishte bashkėmentor i njė kandidati pėr doktor tė shkencave filologjike nė Paris (mbrojtja: 25 maj 2001), dhe nė vazhdim mėsimdhėnės-mentor nė studimet MASTER nė Prishtinė.

Ka mbajtur ligjėrata studentėve tė shkallės sė III nė Fakultetin e Filologjisė tė Prishtinės. Nė vitin 1990, 1996 dhe 2000 ka qenė i propozuar nga Kėshilli Mėsimor-Shkencor i Fakultetit tė Filologjisė kandidat pėr anėtar tė ASHA tė Kosovės.

Nė kohė tė fundit ka marrė njė shkresė nga Departamenti i Frėngjishtes tė Universitetit 8 tė Parisit pėr njė qėndrim njėmujor nė Paris gjatė muajit dhjetor 2000, me ē’rast R.Ushaku ftohet tė mbajė edhe dy ligjėrata (Shkresa e datės 25 tetor 2000 e nėnshkruar nga pėrgjegjėsi i Departamentit, zoti Christopher Lucken, si dhe ajo e datės 18 janar 2001, e lėshuar nga Universiteti i Parisit 8 –Vincennes Saint-Denis). Ligjėrata me titull Les traces de la langue et de la culture albanaises dans le roman de Florimont d’Aimon de Varennes (XIIe s.) ėshtė mbajtur nė Université de Paris 8 Vincennes Saint-Denis, mė 20 dhjetor 2000, kurse ajo me titull La traduction du počme “Les Djinns” de Victor Hugo en albanais et les problčmes de la traduction littéraire nė Université de Paris 3 – Sorbonne Nouvelle, mė 21 dhjetor 2000. Nė vijim, profesor Ushaku, me njė shkresė zyrtare tė 14 qershorit 2001, u ftua pėr tė marrė pjesė nė konferencėn e historisė dhe filologjisė shqiptare nė Ecole des Hautes Etudes –Sorbonne (nuk u realizua pėr shkaqe objektive).

Mė 25 maj 2001 ishte nė Paris (INALCO-Sorbonne Nouvelle) si bashkėmentor nė komisionin pėr mbrojtjen e tezės sė doktoraturės me titull “La place de l’adjectif  épithčte dans le groupe nominal en franēais et en albanais” tė kandidatit mr. Mehdi Halimi (krahas mentorit ,zotėri Jack Feuillet dhe anėtarėve Pierre Martinez, profesor i Université Paris VIII dhe Claude Müller, profesor i Université de Bordeaux).

Gazeta Kronika qė del nė Malin e Zi nė gjuhėn shqipe, e shpalli personalitet tė vitit 2001, kurse Shoqata e artistėve dhe intelektualėve Art Club nga Ulqini e shpalli laureat tė Shpėrblimit vjetor tė Art Club-it pėr vitin 2002 (informata nė Koha javore e 9 janarit 2003 me titull Ruzhdi Ushaku laureat i shpėrblimit vjetor, si dhe gazetat Bota sot, Zėri, Epoka e re etj.).

Ndėrkaq, nė vitin 2003, me rastin e kremtimit tė 65 vjetorit tė lindjes dhe 40 vjetorit tė punės krijuese –shkencore, OJQ-tė e Ulqinit e propozuan tė shpallet QYTETAR NDERI tė Ulqinit. Kėto ngjarje u shėnuan nė mediet e shkruara dhe elektronike nė emisione speciale nė TV Podgorica, TVT. Intelektuali ulqinak Ali Llunji realizoi njė emision dokumentar me titull Majave tė shkencės kushtuar R. Ushakut (u emetua disa herė nė programet e RTK-sė prej 13 tetorit tė vitit 2005, dhe nė TV TEUTA tė Ulqinit.

^{N.B. : Disa shėnime tė shkurtėra apo mė tė plota biografike pėr R. Ushakun janė botuar mė herėt (Shih: Ulqini nė gjurmėt e shekujve, Ulqin, Art Club, 1991, f. 185-186; Ko je ko u Crnoj Gori, II izdanje AMC “Zolak i Zolak- Arhe”, Budva, 1999, f. 294-295; Ali Llunji, “Veprimtaria kėrkimore e shkencore e prof. dr. Ruzhdi Ushakut”, nė: Lemba 1/1999, Art Club, Ulqin, 1999, f.131-132), dhe ato janė, me pėrjashtim tė ndonjė lėshimi a gabimi mė tė vogėl nė kėtė tė fundit, kryesisht tė sakta. Ndėrkaq, dy shkrime tjera biografike pėr kėtė studiues ( nė botimin: 35 vjet tė Fakultetit tė Filologjisė, Prishtinė, UP-Fakulteti i Filologjisė /1960-1995/, 1995, f. 127 dhe Dr. Jusuf  S. Vatovci, Leksikon i magjistrave dhe i doktorėve tė shkencave nė trojet jashtė Shqipėrisė 1430-1995, Prishtinė, 1998, f. 754) pėrmbajnė, pėr fat tė keq, shėnime e formulime jo tė sakta shtrembėrime dhe gabime materiale tė papranueshme, dhe si tė tilla  nuk mund tė shėrbejnė si burime besnike dhe autentike.}  

II   V e p r a t*

1. Kėrkime filologjike, Prishtinė, Rilindja, 1981, 277 f.

2. Hipotetične rečenice sa SI u savremenom francuskom jeziku književnih tekstova -Les propositions hypothétiques introduites par SI dans des textes littéraires en franēais contemporain ( Fjalitė hipotetike me lidhėzėn SI nė gjuhėn bashkėkohore frėnge tė teksteve letrare), Priština, Filozofski fakultet-Prishtinė, Fakulteti Filozofik, 1983, 226 f.

3. Paralele tė ligjėrimit poetik. Kėrkime dhe trajtime gjuhėsore (Parallčles du langage poétique-Recherches et traitements linguistiques), Prishtinė, Rilindja, 1986, 232 f.

4. Ulqini nė gjurmėt e shekujve, Ulqin, Art Club, 1991, 189 f.

^{*Titujt e veprave-monografive janė tė dhėnė nė origjinal, si dhe nė gjuhė tė huaja, nė rastet kur veprat janė tė shoqėruara me rezyme apo versione tė shkurtra nė gjuhėt pėrkatėse. Gjatė vitit 2001 parashihet botimi i librit tė gjashtė me titull Studime onomastike i cili do tė kapė mbi 10 tabakė autori. Autori po pėrgatit edhe njė libėr me studime tė zgjedhura nė gjuhėn frėnge.}

III      B i b l i o g r a f i    e    b o t i m e v e   n ė   r e n d   k r o n o l o g j i e

Me punė krijuese pėr herė tė parė R. Ushaku ėshtė marrė si absolvent kur nė vitin 1962 hartoi njė studim me titull Žene u Rasinovom pozorištu-Les femmes dans le théātre de Jean Racine (Femrat nė dramat e Rasinit) qė kap mbi 2 tabakė autori dhe u mbrojt publikisht mė 1964. Ky studim ėshtė botuar i pėrkthyer nė gjuhėn shqipe, pakėz i shkurtuar, nė mėnyrė besnike dhe autentike nė revistėn Sfinga 1999 (shih mė poshtė shėnimin bibliografik). Ndėrkaq, xixa e parė e invencės sė tij gjuhėsore-shkencore hetohet nė vitin 1969, kur, nė njė konkurs jugosllav pėr shpikjen e termit tė ri pėr fenomenin fizik-astronomik tė dritės sė tokės qė reflektohet nė hėnė, propozimi i tij azurina u gjend i shpėrblyer dhe i pranuar nė mesin e pesė termave qė ishin seleksionuar prej 19.020 (nėntėmbėdhjetė mijė e njėzet) termave tė propozuara nga mbarė hapėsira e Jugosllavisė sė asaj kohe ( Ky term qė atėbotė bashkė me katėr sinonimet tjera u pat propozuar nga juria tė hynte nė tė gjithė fjalorėt enciklopedikė,  ka hyrė edhe nė Fjalorin shqip tė fjalėve tė huaja. Shih mė poshtė shėnimin bibliografik nr. 69 nga vitit 1987 e 1988, si dhe nė kreun IV kėtu).

1966

1.      Dr Albin Vilhar, Gjuha latine pėr klasėn I gjimnaz, Prishtinė, Enti i Teksteve i R. S. tė Serbisė-Reparti Prishtinė, 1966 (pėrkthim nga gjuha serbokroate dhe ajo latine).

1967

2.      “Zhak Preveri”, nė Flaka e vėllazėrimit (Shkup), nr. 14 tė 13.04, 1967, f.2 (Vėshtrim i shkurtėr pėr autorin, i pėrcjellė me disa poezi tė pėrkthyera nga gjuha frėnge).

3.      Ėzhen Jonesko, ”Sa mė tepėr qė di, mė pak kuptoj (...)”, nė Flaka e vėllazėrimit, (Shkup), nr. 29 e 30, 3 e 10 gusht, 1967, f. 1;1 (pėrkthim nga frėngjishtja).

4.      Dino Buzzati “Kopshti misterioz”, nė Flaka e vėllazėrimit (Shkup), nr. 35 tė 28.09, 1967, f. 5 (pėrkthim nga italishtja e jo nga frėngjishtja, siē ka dalė gabimisht).

5.      “Nė botėn e teatrit”, nė Flaka e vėllazėrimit ( Shkup), 16.11, 1967, f.6 (pėrkthim nga frėngjishtja)

1968

6.      “Asturias pėr artin”, nė Flaka e vėllazėrimit (Shkup), nr.9, 29.02, 1968, f. 5 e 10 (Vėshtrim i shkurtėr i shoqėruar me pėrkthim nga gjuha frėnge).

7.      “Ars longa vita brevis” (esé), nė Flaka e vėllazėrimit (Shkup), nr.10, 07.03, 1968, f.4.

8.      “Kompleksi i botės femėrore nė teatrin e zh. Rasinit”(eseje), nė Flaka e vėllazėrimit ( Shkup), 1968, nr. 14, 04.04, 1968, f.7.

9.      “Dimensionet e letėrsisė”(eseja), nė Fjala ( Prishtinė), nr.4, 1968, f.14.

10.  “Dhjetė vjetėt e fundit tė F. G. Lorkės”, nė Flaka e vėllazėrimit (Shkup), 11 maj – 8 qershor, nr. 18-22, 1968, f. 2, 2, 2, 2, 2. V. (fejton i pėrkthyer nga frėngjishtja).

11.  “Arti i solilokut nė letėrsi”(eseja) nė Fjala (Prishtinė), 6/1968, f. 8.

12.  “A. de Lamartine Le Désespoir - Dėshprimi” Flaka e vėllazėrimit (Shkup), 1968, nr. 29, 18.07, 1968, f. 1 e 2. (Vėshtrim i shkurtėr pėr autorin dhe pėrkthim i poemės nga gjuha frėnge).

13.  “Umberto Saba”nė Flaka e vėllazėrimit (Shkup), nr. 30, 25.07, 1968, f.2 (Vėshtrim i shkurtėr pėr autorin me pėrkthimin e disa poezive nga italishtja).

14.  “Miti i njė poeti” (esé) nė Fjala (Prishtinė), 7/1968 (shtator), f. 4.

15.  “Paradoksi i njė aforizmi” (esé), nė Fjala (Prishtinė), 9/1968(nėntor), f. 17.

16.  Dino Buzzati, “Dy shoferėt” nė Flaka e vėllazėrimit (Shkup), nr. 43, 24.10, 1968, f.2 (pėrkthim nga italishtja).

17.  W. Gombrowicz – “Aventurat” (novelė) nė Flaka e vėllazėrimit (Shkup), 1968, 22 gusht, 1968, f. 4 e 5 (pėrkthim nga frėngjishtja).

18.  Rynto Sako, “Oktapodhi” (dramė) nė Flaka e vėllazėrimit (Shkup), 10 dhe 17. 10, 1968, f. 8,9; 4;7 (pėrkthim nga frėngjishtja).

1969

19.  “Tė pasurojmė fjalorin e shqipes”, nė Rilindja (Prishtinė), 26.07, 1969.

20.  “Njeriu nė dimensionin e katėrt” (esé), nė Fjala (Prishtinė), 11/1969, f. 12.

1970

21.  “Njeriu nė relacionin e perspektivės dhe tė introspeksionit”(esé) nė Fjala (Prishtinė), 12/1970, f. 9.

22.  Gortan-Gorski Paush, Elementa latina, Prishtinė, Enti i Teksteve i KSAK, 1970 (pėrkthyer dhe pėrshtatur nė gjuhėn shqipe nga gjuha serbokroate dhe latine).

23.  Radmila Popoviq, Gjuha latine pėr klasėn I tė shkollės sė mesme tė medicinės, Prishtinė, Enti i teksteve tė KSAK, 1970 (Pėrkthim dhe adaptim nė gjuhėn shqipe nga gjuha latine dhe ajo serbokroate).

1971

24.  “Njė ndjenjė nė koordinatat e kohės dhe tė hapėsirės”(esejė), nė Fjala  (Prishtinė), mars, 1971, f.6.

25.  “Saxa loquuntur” (esé), nė Fjala (Prishtinė), 6/1971, f. 6.

26.  “Njė blic nga gjithėsia” (ka dalė gabimisht si nga vasioni), nė Plejada (Prishtinė), 6/1971, f. 133-135.

1972

27.  “Njė vėshtrim struktural dhe semantik i disa shprehjeve dhe frazeologjive detare tė sė folmes shqipe tė Ulqinit”( Aperēu structural et sémantique de certaines expressions et phraséologies maritimes du parler albanais d’Ulqin), nė Gjurmime albanologjike I-1971, Prishtinė, Instituti albanologjik i Prishtinės, 1972, f. 123-149.

1974

28.  Gjuha frėnge pėr klasėn II tė gjimnazit (viti VI i mėsimit), Prishtinė , Enti i teksteve KSAK, 1974; ribotim 1978 (pėrkthim dhe adaptim nga serbokroatishtja dhe frėngjishtja nė shqipe).

29.  “Dilemat e pėrkthimit” nė Rilindja (Prishtinė), 13.04, 1974.

1975

30.  “Albanizmat si nocion dhe term i ri nė leksikografinė shqiptare”(Les albanismes-notion et terme nouveaux en lexicologie albanaise), nė Gjurmime albanologjike-SSHF III/1973, Prishtinė IAP, 1975, f. 79-88.

31.  “Tregimi mbi Peshkatarin dhe Xhindin variant i episodit tė Odiseut dhe Polifemit tė Odisesė apo gojėdhėnė origjinale shqiptare (Le conte Le pźcheur et le djinn, variante de l’épisode Ulysse et Polyphčme de l’Odyssée ou tradition originale albanaise), nė Gjurmime albanologjike-Folklor dhe etnologji IV/1974, Prishtinė, IAP, 1975, f.42-53; Fjala (Prishtinė), 01.04, 1975, f.7.

32.  “Njė vėshtrim paralel i strukturės sė gjuhės poetike tė poemės Les Djinns tė Victor Hygosė dhe tė pėrkthimit tė saj nė shqipe”(Parallčles de la langue poétique du počme de Victor Hugo Les Djinns et de sa traduction en albanais), nė Gjurmime albanologjike-SSHF IV/1974, Prishtinė, IAP, 1975, f.81-107.

33.  “Idiomatski izrazi u savremenim srpskohrvatskim udžbenicima francuskog jezika”(Les locutions idiomatiques dans les manuels contemporains serbocroates de langue franēaise), Prishtinė-Pristina, nė BFF XII/1975, f. 335-378.

1976

34.  “Idiomatski izrazi…” (Supplément-Dictionnaire franēais-serbocroate), Prishtinė-Priština, BFF XIII/1976, f. 487-527.

35.  Charles Baudelaire, Poezi: Armiku; Njeriu dhe deti; De profundis clamavi; Kėnga e vjeshtės (pėrkthim nga frėngjishtja), nė Fjala (Prishtinė), shkurt, 1976, f. 8.

1977

36.  “Miti i njė poeti”, nė Migjeni – kritikė, Prishtinė, Rilindja, 1977. f. 230-237.

1978

37.  “Deti dhe nocionet detare nė strukturat leksiko-semantike tė proverbave shqiptare.Aspekti tematik dhe krahasues”(La mer et les notions maritimes dans les structures lexico-sémantiques des proverbes albanais. Aspect thématique et comparé.), nė Gjurmime albanologjike-SSHF VI/1976, Prishtinė, IAP, 1978, f. 19-40.

1979

38.  Gjuha frėnge pėr klasėn V tė shkollės fillore, Prishtinė, Enti i teksteve KSAK, 1979; ribotim 1984 (pėrkthim nga gjuha frėnge dhe serbokroate).

39.  “Ulqini dhe rrethina nė dritėn e disa makro e mikrotoponimeve”, nė Onomastika e Kosovės, Prishtinė, IAP, 1979, f.9-26.

40.  “Fjalori i fundit i leksikografisė shqipe me alfabetin arab. Vendi i leksikut tė fjalorit shqip-turqisht tė H. A. Ulqinakut nė planin sinkronik tė tė folmes sė sotshme tė Ulqinit.”, nė Rilindja (Prishtinė), 13 .01 1979.

41.  “Strukturat gjuhėsore tė disa motiveve, besimeve dhe ritualeve detare shqiptare si rrafsh interpretimi semiologjik dhe krahasues, nė Fjala (Prishtinė), 01.01, 1979, f.8.

1980

42.  “Pėrdorimi i futurit dhe kondicionalit pas SI” (Emploi du futur et du conditionnel aprčs SI), nė Studia philologica 1-2, Prishtinė, 1980, f. 51-56.

1981

43.  “Veznički izrazi sa SI u posebnom sistemu rečenica u francuskom jeziku”(Locutions conjonctives formées au moyen de SI), nė BFF XVI-XVII, Prishtinė-Priština, 1981-1982, f. 83-100.

1982

44.  “Shprehje dhe frazeologji lidhur me termin DET”, nė Fjala (Prishtinė), 01.04, 1982, f. 8; Kultura popullore 2/1982, Tiranė, 1982, f. 123-133.

45.  “O nekim patronimima u Ulcinjskom kraju i o njihovim tragovima u srednjovekovnim ispravama”, nė Onomastica Jugoslavica 10, Zagreb, JAZU, 1982, f. 251-257.

1983

46.  “ Dimensioni i njė mbishkrimi”(esé), nė Fjala ( Prishtinė), 15.12, 1983, f. 9.

47.  “Mbi disa sisteme hipotetike me lidhėzėn SI nė gjuhėn frėnge dhe barasvlerėsit e tyre nė gjuhėn shqipe”, nė Pėrparimi 6/1983, Prishtinė, 1983, f. 831-838.

1984

48.  “Dy struktura tė gjuhės poetike si dy interpretime tė njė motivi. Moisiu i A. dė Vinjiut dhe Moisiu nė mal i F. S. Nolit”, nė Rilindja ( Prishtinė), 30. 06, 1984,f. 12-13.

49.  “Semantika e fjalės nė dimensionin e koncepteve jashtėgjuhėsore”, nė Fjala (Prishtinė), 01.09, 1984, f. 5.

50.  “Alfons dė Lamartin –Dėshpėrimi”(pėrkthim nga frėngjishtja), nė Fjala (Prishtinė), 01.11, 1984, f. 10.

51.  “Kontrastivna analiza nekih hipotetičnih sistema sa SI u francuskom jeziku i njihovih ekvivalenata u albanskom jeziku”(Analyse contrastive de certains systčmes hypothétiques franēais introduits par SI et leurs équivalents en albanais), nė Godišnjak SDPL Jugoslavije 7-8/1983, Sarajevo, 1984, f. 819-826.

52.  “Shenjat gjuhėsore KRYE dhe KOKĖ nė disa fjalėformime nė gjuhėn shqipe”, nė Gjuha shqipe 1/1984, Prishtinė, IAP, 1984, f. 5-14; SNGJLKSH, Prishtinė, Fakulteti Filozofik, 1984, f.113-123.

53.  “Njė kontribut nė studimin e leksikut detar  tė shqipes”(Contribution ą l’étude du lexique maritime albanais), nė Studime filologjike 3/1984, Tiranė, 1984, f. 123-138; SLFGJSH, Tiranė, ASH e Shqipėrisė, 1989, t. III, f. 721-736.

54.  “Roman i shek. XII me syzhe shqiptar-ballkanik” nė Rilindja (Prishtinė), 03.11, 1984, f.12-13.

1985

55.  “Semiologjia e njė gravure” (esé), nė Fjala ( Prishtinė), 01.-15. 01 1985, f. 8;8.

56.  “Rreth njė shqipėrimi tė vjershės Les Djinns tė V. Hygoit”, nė Fjala  (Prishtinė), 15.12, 1985, f. 9.

57.  “Semantika jednog natpisa”, nė Stremljenja/1985, Priština, 1985, f. 176-179.

58.  “A ka ekzistuar Kali i Trojės”, nė Rilindja (Prishtinė), 02.11, 1985, f. 4.

1986

59.  “Ndihmesė pėr vėshtrim krahasues tė njė gėrshetimi leksiko-semantik dhe etimologjik tė shqipes”( Contribution ą une étude comparative d’une imbrication lexico-sémantique et étymologique en albanais) nė Fjala (Prishtinė), 01.02, 1986, f. 8-9; Jehona 5/1986 (Shkup), 1986, f. 41-55; Gjuha shqipe (Prishtinė) 2/1986, Prishtinė, 1986, f. 11-19; Ēėshtje tė studimeve albanologjike 1, Prishtinė , IAP, 1987, f. 59-68.

60.  “Francusko-Jugoslovenski odonosi (Kosovo SAP)”, nė Enciklopedija Jugoslavije 4, Zagreb, JLZ “Miroslav Krleža”, 1986, f. 12.

1987

61.  “Moisiu i A. dė Vinjiut nė origjinal dhe nė pėrkthimin shqip. Duke kėrkuar barasvlerat leksiko-semantike e gramatikore”, nė Fjala (Prishtinė), nr. 15, 01/01.02, 1987, f.10; 11.

62.  “Mbi pėrdorimin e trajtave foljore nė disa tipa tė fjalisė kushtore nė shqipen”, nė SNGJLKSH, 12/1987, Prishtinė, Fakulteti Filozofik, 1987, f. 117-122.

63.  “Etimologjia e gojėdhėnės mbi Ulqinin e vjetėr”(esé) nė Rilindja (Prishtinė), 28.03 1987, f. 12.

64.  “Semiologjia e njė gravure-Duke lexuar gravurėn Dolcigno in Dalmatia tė shek.XVII”(esé), nė Rilindja (Prishtinė), 25.04, 1987, f. 12-13.

65.  “Njė semiologji nė dimensionin e katėrt”, nė Rilindja (Prishtinė), 23. 05, 1987, f. 12.

66.  “Gjuha kozmike e njė gravure tė dėrguar nė Gjithėsi”(esé), nė Rilindja (Prishtinė), 14.11, 1987, f. 12.

67.  “Mbi njė antroponim mė tė hershėm tė shqipes sė vitit 1188” nė Fjala (Prishtinė), nr.20, 15.11, 1987, f. 6; Gjuha shqipe 3/1987, Prishtinė, IAP, 1987, f. 4-10.

68.  “Ulqini dhe rrethina nė dritėn e toponimeve” nė Studime filologjike 3/1987, Tiranė, 1987, f. 83-98.

1988

69.  “Rreth njė termi tė ri tė shqipes nė fushėn e astronomisė”, nė Jehona 10/1987, Shkup, 1987, f. 224-232; nė Gjendja e terminologjisė shqipe nė Jugosllavi, Prishtinė, IAP, 1988, f. 212-217; nė Rilindja (Prishtinė), 30.07, 1988, f.12-13.

70.  “Amfora qė flet” (esé), nė Rilindja (Prishtinė), 09.01, 1988, f. 12.

71.  “Ulqin et ses environs ą la lumičre de certains toponymes”, nė Studia albanica 2/1988, Tirana, 1988, f. 99-117.

72.  “Etimologjia shqipe e antroponimit Mataquas nga romani Florimont i vitit 1188”, nė Gjuha shqipe 3/1988, Prishtinė IAP, 1988, f. 24-33; nė Fjala (Prishtinė), 15.01, 1989, f. 7 e 8.

73.  “Njė vdekje qė rron apo metempsikoza e njė vargu”, nė Fjala (Prishtinė), 8/1988, f. 7; Gazetė shqiptare (Prishtinė), 25.11, 1997, f. 22; Rilindja (Prishtinė), 05.01, 2000, f. 15.

74.  “Mbi strukturėn leksiko-semantike dhe etimologjike tė tipit tė togfjalėshit tė shqipes burri i dheut”, nė Seminari XIII Ndėrkombėtar GJLKSH, Prishtinė, Fakulteti Filozofik, 1988, f. 63-76.

1989

75.  “Kontrastivna analiza leksičko-semantičke strukture nekih francuskih i njima ekvivalentnih albanskih i srpskohrvatskih poslovica”( Analyse contrastive des structures lexico-sémantiques de certains proverbes franēais et leurs équivalents albanais et serbocroates), nė Uporabno jezikoslovlje V Kongresa DUJ Jugoslavije, Ljubljana, 1989, f. 634-641.

76.  “Duke kėrkuar prejardhjen e antroponimit Florimont tė vitit 1188”, nė Fjala (Prishtinė), nr. 21., 01. 12, 1989, f. 1-2.

77.  “O podudarnosti leksičko-semantičke strukture nekih albanskih i stranih narodnih poslovica “ (Coļncidences des structures lexico-sémantiques de certains proverbes albanais et étrangers), nė Zbornik XXXVI Kongresa SUFJ, Sokobanja-Beograd, 1989, f. 223-227.

78.  “Mbi strukturėn leksiko-semantike dhe etimologjike tė tipit tė togfjalėshit tė shqipes BURRI I DHEUT” (On Lexical-semantic and Etymological Structure of the Type of the Albanian Phrase BURRI I DHEUT), nė Gjurmime albanologjike SSHF, 18/1988, Prishtinė, IAP, 1989, f. 89-109.

1990

79.  “Gjurmėve tė vazhdimėsisė sė Bindit ilir nė mitologjinė e nė gjuhėn shqipe” I, nė Fjala (Prishtinė), nr. 11, 01.06, 1990, f. 12-13; II, Fjala (Prishtinė), nr. 12., 15. 06, 1990, f. 13.

80.  “Fjalėt e Qiririt si interpretim gjuhėsor i frymėzimit dhe vizionit poetik”, nė Fjala (Prishtinė), nr. 24/1990, f. 16.

81.  “Gjurmėve tė vazhdimėsisė sė Bindit ilir nė mitologjinė e nė gjuhėn shqipe”(Tracyng the Continuation of Ilirian Bind in Albanian Mythology and Language), nė Gjurmime albanologjike - SSHF 20/1990, f. 111-135.

82.  “Fjalori shqip-turqisht i Hafiz Ali Ulqinakut nė planin sinkronik tė sė folmes sė sotme tė Ulqinit”(La place du dictionnaire albanais-turc de Hafiz Ali Ulqinaku dans le plan synchronique du parler actuel d’Ulqin)-Nga libri Konferenca shkencore e 100 vjetorit tė Lidhjes sė Prizrenit-Tubimi shkencor 6-7 qershor 1978, Prishtinė, ASHA e Kosovės, 1990, f. 85-98.

83.  “O specifičnosti i univerzalnosti u transpoziciji vica” (De la spécificité et de l’universalité des blagues), nė Rad XXXVII Kongresa SUFJ, Zagreb, 1990, f. 402-407.

1991

84.  “Relievi misterioz-perėndi qė u ēlirua nga guri?!” (esé), nė Fjala (Prishtinė), shkurt, 1991, f. 10.

85.  “Ulqini nė vazhdėn e kohės” (pesė vazhdime) nė Fjala (Prishtinė), nėntor 1991,f. 10; 10;10; dhjetor, 1991, f. 10;10.

86.  “Pranė gėrmadhave tė Qytetit tė vdekur” (esé), nė Fjala (Prishtinė) tetor, 1991, f. 10.

1993

87.  “Shestanesha qė i mbijetoi dy mijė vjet” (esé), nė Bujku (Prishtinė) 27.02, 1993, f. 6.

1995

88.  “Disa dėshmi tė shqipes para Mesharit dhe gjurmėt e tyre nė diakroni”, nė Bujku (Prishtinė), 03.06, 1995, f. 10; nė Meshari, Ulqin Art-Club, 1995, f. 43-54; Seminari XVII NGJLKSH, Tiranė-Prishtinė, ASHA e Shqipėrisė - Fakulteti i Filologjisė i Prishtinės, 1995, f. 371-379.

89.  “Bindi nė gjuhėn shqipe”, nė Seminarin 15-16 Ndėrkombėtar GJLKSH, Prishtinė, Fakulteti Filologjik, 1995, f. 47-56.

1996

90.  “Pėr njė rishikim tė prejardhjes sė hidronimit BUENA (BUNA), nė Bujku (Prishtinė), 31. 08, 1996, f. 11.

91.  “Pėr njė rishikim tė prejardhjes sė hidronimit BUENA (BUNA)” nė XVIII NGJLKSH (Tiranė 19-31 gusht 1996), Tiranė, ASHSH-UP, Toena, 1996, f. 147-156.

N. B. Nė katalogun Agim Zajmi (Shtypur pranė “International Printing Co.” ’96 Tiranė-Albania) u botua kritika e R. Ushakut nė lidhje me ekspozitėn e kėtij piktori tė hapur mė herėt nė Ulqin. Ekziston edhe versioni nė gjuhėn angleze nė Internet.

1997

92.  “A re-examination of the Origin of the Hydronym BUENA (BUNA)”, nė Philology-Filologji 4/1977, Prishtinė, Fakulteti i Filologjisė, 1997, f. 46-58.

1998

93.  “Njė vėshtrim filologjik-krahasues si ndihmesė pėr pėrcaktimin e prejardhjes sė legjendės mbi Kalanė e Shkodrės-Rozafatin” (Ein philologischer Bedeutungsvergleich als Hilfe fur die Herkinftsbestimmung der Legende von Kalaja e Shkodrės-Rozafat) nė Gustav Majer-Gustav Meyer, Prishtinė, IAP, 1998, f. 31-47

94.  “A ka gjurmė mitologjike tė shqipes nė toponimin Valdanos afėr Ulqinit” (Are there Mythological Traces in the Toponym Valadanos near Ulqin), nė Filologji 5/1998, Prishtinė, Fakulteti i Filologjisė, 1998, f. 69-79.

95.  “Prejardhja e huaj (sllave) apo autoktone e prapashtesės -ak nė emrin etnik Ulqinak” (L’origine étrangčre (slave) ou autochtone du suffixe -ak dans le nom ethnique Ulqinak), nė Filologji 6/1998, Prishtinė, Fakulteti i Filologjisė, 1998, f. 25-34.

1999

96.  “Identiteti etnogjeografik i shqiptarėve nė hapėsirėn e Malit tė Zi nė dritėn e disa tė dhėnave historike e filologjike”, nė Simpozium shkencor Realizimi (…), Tuz, Illyricum, 1999, f. 54-69.

97.  “Femrat nė dramat e Rasinit” (Les personnages féminins dans le théātre de J. Racine), nė Sfinga 3/1999, Prishtinė, 1999, f. 47-70.

98.  “Miti i njė poeti”, nė Dritaren lėre hapur, Ulqin, ART Club, 1999, f. 60-64 (ribotim).

99.  “Mbi disa dėshmi tė shqipes para ‘Mesharit’ dhe gjurmėt e tyre nė diakroni”, nė Dritaren lėre hapur, Ulqin, Art Club, 1999, f. 65-73 (ribotim).

2000

100.    “Legjenda pėr Rozafatin” nė Orana nr. 14, Shkodėr, mars-prill, 2000, f. 6-11; Versioni i shkurtėr nė gjuhėn gjermane nė f. 121-123;

101.    “Njė vdekje qė rron apo metempsikoza e njė vargu”, nė Rilindja (Prishtinė), 05. 01, 2000, f.15.

^{N. B. Bibliografia e pėrgjithshme nuk ėshtė plotėsisht e shterur. Numri i njėsive bibliografike, sipas rastit, ndonjėherė dyfishohet, qoftė pėr shkak tė versioneve mė tė plota ose tė botimit nė ndonjė gjuhė tė huaj ose nė ndonjė revistė eminente. Titujt e punimeve janė dhėnė nė origjinal, nė gjuhėn nė tė cilėn janė botuar, kurse nė kllapa, nė gjuhėn e huaj pėrkatėse kurdo qė kanė qenė tė shoqėruara me versione tė shkurtėra apo rezyme. Disa prej punimeve tė cituara nė bibliografi gjenden edhe brenda librave tė botuara, gjithsesi tė plotėsuara me tė dhėna tė reja. Kritika pėr disa prej punimeve veē e veē gjendet edhe brenda kritikave dhe recensioneve pėr librat ku ato janė pėrfshirė.}

IV Jehona e shtypit: recensionet, oponencat, kritika shkencore

(Tė dhėnat mė tė rėndėsishme qė i kemi tė njohura sipas burimeve tė shkruara).

Nė gazetėn “Večernje novosti” tė Beogradit, tė datės 26.07, 1969, f. 31, termi i ri azurina, i krijuar nga R. Ushaku pėr emėrtimin e fenomenit tė dritės sė tokės qė reflektohet mbi sipėrfaqen e hėnės, u gjend nė mesin e 5 sinonimeve tė zgjedhura (prej gjithsej 19.020 - nėntėmbėdhjetė mijė e njėzet termave tė propozuara), tė shpėrblyera dhe tė sugjeruara nga juria profesionale qė tė hyjnė nė Fjalorėt e tė gjitha enteve leksikografike dhe tė akademive tė Jugosllavisė. Termi i ri azurina ka hyrė edhe nė Fjalorin e fjalėve tė huaja (nė botim tė IAP), Prishtinė, Rilindja, 1988, f. 65 ³.

³ Punimi i veēantė pėr kėtė nėn numrin rendor 69.

KĖRKIME FILOLOGJIKE

Pėr librin e parė Kėrkime filologjike (Prishtinė, Rilindja, 1981), Hasan Kelmendi boton recensionin me titull “Hulumtimi i strukturave gjuhėsore tė shqipes” nė Rilindja (Prishtinė), 18. 12, 1981, f. 13; Dituria 1-2 (Prishtinė), 1981, f. 191-194; Pėrparimi (Prishtinė) 1/1982, f. 129-132, prej tė cilit po e citojmė vetėm fjalėn hyrėse: “ Nė filologjinė tonė dhe veēanėrisht nė gjuhėsi disa hulumtues me vetėdije tė plotė po rrahin shtigje tė reja hulumtimi, duke kapėrcyer pengesa tė shumta tė hulumtimit pozitivist dhe tradicionalist, qė ende ruhen nė shpirtėra tė vjetėr. Njėri ndėr kėta hulumtues qė pareshtur kėrkon rrugė tė reja tė hulumtimit shkencor dhe qė nė punėn e tij ka arritur mjaft rezultate, siē do tė shihet mė poshtė, ėshtė padyshim edhe Ruzhdi Ushaku. Ky autor nuk ėshtė i panjohur pėr ata qė merren me shkencėn e gjuhėsisė dhe tė filologjisė pėrgjithėsisht (…).”

-   Nė gazetėn Bota e re (Prishtinė) tė 15 marsit, 1982, f. 15, botohet recensioni i Qemal Muratit me titull “Studime tė reja gjuhėsore me gjuhė tė bindshme shkencore”, nė tė cilin mes tjerash thuhet :”Ndėr ata studiues, punės sė tė cilit i detyrojmė respekt pėr kontributin e dhėnė nė gjuhėsinė tonė, vlen tė pėrmendim, me kėtė rast, edhe dr Ruzhdi Ushakun, veprėn e tė cilit e kemi marrė kėsaj radhe nė vėshtrim.

Ky punėtor i zellshėm shkencor i pajisur me dije tė hollė romanistike e albanistike (sintaksolog i shquar i gjuhės frėnge), duke u marrė prej kohėsh me fushat mė tė paprekura tė shqipes, arriti qė kėtė vit tė na japė nė dorė edhe veprėn e tij tė parė “Kėrkime filologjike”.

Pėr nga lėnda qė trajton e pėr nga metodologjia e punės shkencore, mund tė themi me plot gojė, qė nė fillim, se kjo vepėr i sjell shkencės sonė gjuhėsore dhe jo vetėm kėsaj, rezultate tė reja freskuese, qė s’i kemi pasur tė njohura deri mė sot, dhe sė kėndejmi hap edhe shtigje tė reja pėr studime tė mėtutjeshme. Ajo qė shquan posaēėrisht kėtė vepėr ėshtė shumėllojshmėria e materialit tė ri gjuhėsor tė marrė nė vėshtrim, mbėshtetja nė burime tė bollshme shkencore si dhe akribia e rreptė e gjuhės sė vetė autorit.

Me studimet e tij tė thella shkencore, tė vėna nė baza krahasimore e tė vėshtruara nė sinkroni e nė diakroni (…), dr. Ruzhdi Ushaku ēan hulli tė reja nė leksikologji e nė onomastikė, si dhe nė lėmi tė tjera etnologjike e letrare.

I nisur gjithherė nga faktet pėr nė tezat, e jo anasjelltas, parim ky i mirėnjohur e i zbatuar sidomos nga profesor Ēabej, Ajeti e tė tjerė, autori i veprės nė shqyrtim, nė kėrkimet e tij filologjike-etnologjike e letrare, arrin qė tė zbulojė disa motive, gojėdhėna, besime e rituale tė ndryshme nga jeta materiale e shpirtėrore e tė parėve tanė (ilirėve), tė ngjashme edhe me ato tė popujve tė tjerė, me tė cilėt bashkėjetuan e qenė nė kontakt, por jo edhe tė huazuara nga ata, siē mendohet e thuhet shpeshherė (…).”

Studiuesi  mr. Mehmet Halimi, nė vėshtrimin e tij me titull “Vepėr me interes tė veēantė pėr gjuhėsinė shqiptare” (shih librin e tij Vėshtrime gjuhėsore, IAP, Prishtinė, 1993, f. 168-177), duke bėrė fjalė pėr kureshtjen e interesimin e veēantė qė zgjuan studimet e R. Ushakut nė tubime tė ndryshme shkencore, pohon se “Kėto studime e hulumtime tė tija pėr herė tė parė nė historinė e kėrkimeve gjuhėsore shqiptare plotėsonin njė gollė qė ndihej nė studimet integrale tė leksikut detar” pėr tė pėrfunduar se “ Autorit i takon merita se nė veprėn e vet Kėrkime filologjike, brumin leksikor tė shqipes e studioi nga tė gjitha pikėpamjet duke hetuar me mprehtėsi ē’ėshtė autoktone, ē’ėshtė e huazuar dhe ē’ėshtė e pėrbashkėt nė planin krahasimtar me gjuhė tė tjera (…).” I njėjti autor nė recensionin e tij “Studim nga tė gjitha aspektet” (Fjala 15 shtator 1982, f. 6), mes tjerash konstaton se “Nė sajė tė njohjes solide tė njė numri tė konsideruar tė gjuhėve tė popujve ballkanikė dhe evropianė, autori i veprės nė fjalė temat me motive detare shqiptare, duke i inkuadruar nė njė rreth tė gjerė krahasues, arrin t’i ndriēojė me sukses tė plotė e me bindje tė paluhatshme shumė probleme e ēėshtje tė paprekura gjuhėsore deri tani tė trevės sė Ulqinit” duke vazhduar se  “ Autori duke i vėnė nė ndėrlidhje gjuhėn me folklorin e etnografinė, arkeologjinė e historinė, ngrit njė hipotezė tė argumentuar. Intuita e hollė shkencore e autorit, qė problemin e shtruar ta gjurmojė nė tė gjitha disiplinat, duke nxjerrė konkluzione bindėse dhe shkencėrisht tė qėndrueshme, e pėrshkon veprėn qė nga fillimi e deri nė pėrmbyllje (…).”

Nė vėshtrimin e Qani D. Mehmetit me titull “Kėrkime me rėndėsi tė mėdha filologjike” (botuar nė gazetėn Flaka e vėllazėrimit tė Shkupit, tė 24 tetorit 1982, f. 20), thuhet qė nė fillim se “ Shkenca e gjuhėsisė shqiptare me veprėn Kėrkime filologjie tė Dr Ruzhdi Ushakut u pasurua edhe me njė vepėr tė rėndėsishme, duke trajtuar atė qė pak kush e kishte bėrė deri mė sot”(…), duke vazhduar me konstatimin se “Merita, ndoshta, mė e madhe e autorit mbetet se pėr herė tė parė me sa e dimė ne paraqiten proverba qė lidhen me detin e me detarinė”(…).”Po tė jetonte G. Weigand-i dhe ta lexonte librin e Ushakut Kėrkime filologjike sigurisht se do ta ndryshonte mendimin rreth leksikut detar autokton tė shqipes dhe autoktoninė e shqiptarėve nė viset bregdetare (…), duke pėrfunduar se “Vepra Kėrkime filologjike mbetet krijim i prirjes sė Dr Ruzhdi Ushakut. Vepėr intelektuale e plotė dhe e thellė pėr nduarndurshmėrinė problematike, pėr brumin folkloristik, leksikor dhe gjuhėsor (…).”

Pėr kėtė vepėr shkruan vėshtrimin me titull “Vepėr e rėndėsishme shkencore” edhe H. Bogiqi (nė Fjala -Prishtinė, 15 shkurt, 1982, f. 15), duke spikatur se nė kėtė libėr hidhet dritė mbi fenomenet gjuhėsore duke i pasur pėr bazė ecuritė dhe kriteret rreptėsisht shkencore, duke pėrfunduar se “ Kjo vepėr e rrallė e kėtij lloji paraqet njė ndihmesė tė pamohueshme tė mbėshtetur nė bazat e sigurta dhe shkencore.”

Mendime tė ngjashme tė favorshme dhe pozitive pėr kėtė vepėr shpreh edhe A. Salaj nė vėshtrimin me titull “Vepėr me vlerė tė rėndėsishme gjuhėsore” (botuar nė Koha -Titograd 1/1984, f. 137) i cili, mes tjerash, shkruan: “Njė tipar karakteristik dhe i rėndėsishėm i metodės sė ndjekur tė kėtij gjuhėtari ėshtė padyshim bashkėveprimi i gjuhėsisė me dialektologji, leksikologji, etnografi, folklor, arkeologji e onomastikė, ēka disa kritikė, pa tė drejtė kėtė gjė e cilėsuan si largim nga brumi i gjuhėsisė.”

Mr. Shefkije Islamaj, nė vėshtrimin e saj “Vepėr me interes pėr gjuhėsinė shqiptare” (botuar nė Gjuha shqipe-Prishtinė, 2/1984, f. 51-54), mes tjerash, shkruan: “Jo moti, gjuhėsia  jonė u pasurua edhe me njė botim  i cili sa ėshtė me interes pėr studimet e kėtij lloji aq ėshtė edhe i rėndėsishėm pėr rrugėn qė hap nė studimet e mėtejme. Ėshtė kjo vepra e gjuhėtarit tonė tanimė tė njohur nė fushėn e gjuhėsisė-dr. Ruzhdi Ushakut (…). Vepra Kėrkime filologjike e dr. Ruzhdi Ushakut me lėndėn qė trajton e sidomos me metodologjinė e punės shkencore, dallon dukshėm nga shumė studime tė kėtij lloji.” Autorja pėrfundon vėshtrimin e saj si vijon: “Duke e pėrfunduar kėtė vėshtrim tė shkurtėr e shohim tė udhės tė theksojmė se vepra Kėrkime filologjike e dr. Ruzhdi Ushakut, e punuar me pėrkushtim tė duhur shkencor, dėshmon se nuk kemi tė bėjmė me njė pėrpjekje tė rėndomtė pėr shtruarjen e ēėshtjeve tė ndryshme filologjike, por me njė vepėr serioze shkencore qė jo vetėm plotėson mungesė nė kėtė fushė tė dijes, po qė do tė shėrbejė edhe pėr studimet e tjera tė mėtejme tė kėsaj fushe shkencore.”

Kėtu do tė shtonim edhe ndonjė mendim tė prof. dr. Idriz Ajetit i cili atėbotė, si recensent i dorėshkrimit, mes tjerash pat shkruar: “Ushaku ka lindur nė Ulqin, ku ka kaluar kohėn e rinisė qė nė tė ka lėnė mbresa tė paharrueshme, prandaj s’ėshtė aspak ēudi qė t’i kthehet vendlindjes shpeshherė nė studimet e tij shkencore.”-Qyteti ėshtė i njohur si liman, popullsia, pėrveē tė tjerash merrej dhe merret me peshkim e detari. E dialekti shqiptar i Ulqinit ėshtė pėrplot me shprehje e fjalė e frazeologjizma nga jeta detare dhe ekonomia peshkatare. Ushaku e ka pėrsiatur kėtė rrethanė, prandaj shpesh rrok nė studimet e tij termat nga jeta detare dhe e peshkimit. Termat e trajtuara tė detarisė dhe tė peshkimit tė kryera prej kėtij studiuesi tė zellshėm, janė kontribute tė mira nė pėrpjekjet e veprimtarėve albanologė qė nė kundėrshtim me linguistė tė huaj dėshmojnė pasurinė e shėnueshme tė gjuhės sonė edhe nė fushė tė fondit leksikor tė detarisė dhe tė peshkimit. Prandaj e quajmė tė drejtė nismėn e Redaksisė sė Rilindjes qė ta marrė ta botojė nė vete duke pėrmbledhur punimet e pėrdredhura andej-kėndej tė Ruzhdi Ushakut, pėr ē’gjė edhe ne bėhemi fjalėmirė qė kjo iniciativė tė realizohet mė sė miri.”

Libri i tij i dytė i cituar mė lart nėn kreun II, Hipotetične rečenice sa SI u savremenom francuskom jeziku književnih tekstova (Fjalitė hipotetike me SI nė gjuhėn bashkėkohore letrare frėnge), tezė kjo e doktoratės pėr tė cilėn do tė sjellim mė vonė edhe mendimet dhe vlerėsimet e oponentėve kompetentė, e botuar nė gjuhėn serbokroate dhe e shoqėruar me njė verzion tė shkurtuar nė gjuhėn frėnge, ka zgjuar vėmendjen edhe tė romanistėve tė tjerė prej tė cilėve i kemi tė njohura dy vlerėsime si vijon:

Nė  njė revistė eminente tė Fakultetit tė Filologjisė tė Universitetit tė Beogradit  (Filološki pregled-Revue de philologie 1-4, 23, Beograd, 1985, f. 55-57), autori Mihailo Popoviq, profesor i kėtij Fakulteti, bėn njė vėshtrim shumė pozitiv mbi monografinė nė fjalė ku, mes tjerash thuhet:  “Studimi i dr. Ruzhdi Ushakut, profesor i Fakultetit Filozofik tė Prishtinės, Fjalitė hipotetike me SI nė gjuhėn bashkėkohore frėnge tė teksteve letrare plotėson zbrazėtinė nė sistemin hipotetik tė gjuhės frėnge, zbrazėti kjo qė u krijua pas tezės sė njohur Les phrases hypothétiques commenēant par SI dans la langue franēaise des origines ą la fin du XVIe sičcle tė R. L. Wagnerit. Pėr dallim prej Wagnerit, i cili jep njė prerje diakronike tė sistemit hipotetik frėng, R. Ushaku i studion fjalitė hipotetike nė planin sinkronik. Autori i qaset sistematizimit dhe analizės sė fjalive hipotetike me metodėn deskriptive jo vetėm nė rrafshin formal-sintaksor, por edhe nė atė semantiko-stilistik (…).

Si problem tejet i rėndėsishėm para tė cilit u gjend autori ėshtė ēėshtja e klasifikimit dhe sistematizimit tė fjalive hipotetike. Vėshtirėsia e cila ėshtė dashur tė zgjidhet kėtu, qėndron nė faktin se edhe me pranimin e kriterit modal-logjik ose atij formal-tipologjik, nuk ėshtė gjithnjė lehtė tė pėrcaktohet klasifikimi i pėrpiktė e rigoroz, meqė kėto kritere gėrshetohen dhe puqen pareshtur. Klasifikimi tė cilin e propozon profesor R. Ushaku, klasifikim ky sipas sistemeve dhe tipave tė fjalive hipotetike, inkuadrohet nė koncepcionin e gjuhėsisė bashkėkohore, kurse nė aspektin metodologjik mundėson analizėn pėrimtuese tė raporteve tejet tė larmishme kohore e mėnyrore nė fjalinė hipotetike(…).

Si risi nė krahasim me punimet e gjertanishme mbi fjalitė hipotetike me Si duhet tė ceket veēimi i tipit tė posaēėm Aa (Si + present…. futur proche) si variant i tipit A (…).

Kėtė studim e shquan klasifikimi tejet koherent i fjalive hipotetike me Si, pėrfaqėsimi i numrit tė madh tė strukturave tė ndryshme hipotetike, analiza e themeltė dhe e pėrimtuar, si dhe shpjegimi semantik e sintaksor i tė gjithė tipave dhe varianteve tė kėtyre fjalive. Autori ka dhėnė pėrshkrimin e plotė tė njė pjese tė sistemit hipotetik tė gjuhės frėnge, duke e vėshtruar nė korelacionin e semantikės me sintaksė. Baza mė e gjerė teorike pėr kėtė punim nuk ka qenė as ana formale as ajo thjeshtė logjiko-semantike, por rrethi tė cilin e mbyllin nė mėnyrė tė ndėrsjellė gjuha dhe mendimi. Dobia nga njė studim i kėtillė ėshtė e dyfishtė: nė tė janė shkoqitur nė mėnyrė solide problemet teorike, qė kanė tė bėjnė me sistemin hipotetik tė frėngjishtes, nga njėra anė, kurse nga ana tjetėr, ky studim ka rėndėsi tė madhe praktike.”

Duhet thėnė se ky vėshtrim kritik ėshtė botuar edhe nė pėrkthimin shqip me titull “Plotėsim i njė zbrazėtie” nė Gjuha shqipe (Prishtinė) nr. 3/1986, IAP, f.  57-59, si dhe nė Rilindja (Prishtinė), 25.10, 1986 nė rubrikėn Tė tjerėt pėr ne.

Pėr kėtė monografi ka shkruar recension tė vlefshėm edhe romanistja Radmila Obradoviq me titull “Fakte bindėse dhe reale” nė Rilindja (Prishtinė), 23.11 1985, f.15, kurse kjo tezė e doktoratės figuron nė bibliografinė kryesore-themelore tė njė doktorate tė botuar nė Sarajevė (shih e krahaso: Vlado Sučić, Temporalna klauza sa veznikom KAD u savremenom francuskom i srpskohrvatskom jeziku, Sarajevo, Institut za jezik i književnost, Posebna izdanja 6, 1988, f. 135).

PARALELE TĖ LIGJĖRIMIT POETIK

Libri i tretė Paralele tė ligjėrimit poetik (Parallčles du langage poétique), i botuar me rezyme dhe me njė pėrfundim tė pėrmbledhur nė gjuhėn frėnge, ėshtė vlerėsuar si njė orvatje dhe qasje e re e autorit lidhur me procesin e pėrkthimit tė poezisė (konkretisht asaj frėnge nė gjuhėn shqipe), jo vetėm me ndjenjėn e intuitės dhe pėrvojės praktike por edhe si ēėshtje e kėrkimit gjuhėsor-racional, e interpretimit teorik. Edhe ky libėr ėshtė vlerėsuar nga kritika si risi ndėr ne (shih “Hulumtime tė strukturave tė gjuhės poetike” nga autori Qemal Murati nė Fjala (Prishtinė), nr.17 tė 01. 10, 1987, f. 13; Gjuha shqipe (Prishtinė), 3/1987, IAP, f. 73-75), prej tė cilit po citojmė ndonjė fragment:

“Vėllimi me trajtesa i dr. Ruzhdi Ushakut Paralele tė ligjėrimit poetik paraqet veprėn e parė dhe kontributin mė serioz tė kėtij studiuesi tė zellshėm nė fushėn e teorisė dhe tė praktikės sė pėrkthimit letrar-poetik te ne, ndėrsa veprėn e tretė tė tij nė kuadėr tė opusit tė pėrgjithshėm shkencor (…)”. Kėrkimet dhe trajtimet gjuhėsore nė procesin e pėrkthimit letrar-poetik pėr tė arritur kėtu atė shkallėn tė quajtur kushtimisht ‘ideale’ dr. Ruzhdi Ushaku pėrpiqet t’i vėshtrojė nga perspektiva mjaft tė ndryshme dhe komplekse, siē janė ato tė rrafshit a nivelit teorik, eksperimental, krahasues, empirik-intuitiv, racional etj., ku nga tė gjitha kėto nxjerr atė qė ėshtė mė e mirė e mė thelbore. Mbi kėtė kompleksitet tė niveleve gjuhėsore dhe mbi njė akribi shkencore qė e shquan, R. Ushaku edhe e ndėrton veprėn e tij nė dy pjesė (…)”. Tė gjitha kėto elemente tė gėrshetuara kėshtu sė bashku te Paralele tė ligjėrimit poetik e Ruzhdi Ushakut kanė gjetur njė gjedhe tė mirė pėr t’u ngritur edhe nė shkallė parimi  nė procesin e pėrkthimit, prandaj nė kėtė mes mund tė thuhet se ky kontribut dhe kjo pėrvojė tash e tutje nuk mund tė mos ndiqet e tė mos kihet parasysh nė fushė tė kėrkimeve dhe tė trajtimeve tė kėtilla gjuhėsore sa herė do ta kėrkojė puna.” Njė veēori tjetėr qė pėr mendimin tonė po ashtu e shquan lart kėtė vepėr ėshtė edhe gjuha e mbėrthyer shkencore, e pasur dhe e pastėr, me njė terminologji tė pranueshme dhe tė zgjedhur e pėrdorur mirė etj.”, duke pėrfunduar: “Duke pėrmbledhur mė nė fund gjithė ē’u shtjellua kėtu, mund tė themi pa rezervė se Paralele tė ligjėrimit poetik e dr. Ruzhdi Ushakut ėshtė njė vepėr e parė e kėtij lloji e njė autori mjaft serioz, e gatuar, e ardhur dhe e pjekur mirė, e cila shtron dhe zgjidh probleme tė shumta nė hulumtimin e niveleve tė ndryshme tė gjuhės poetike.”

Duhet shtuar se ndonjėri prej punimeve tė pėrfshira nė kėtė libėr ka qenė mė herėt i prezantuar nė tubime shkencore me karakter vendor e ndėrkombėtar, si bie fjala nė njė tubim tė pėrkthyesve letrarė kėtu nė Prishtinė, e sidomos vlen tė ceket njė sesion shkencor i mbajtur nė Zagreb me rastin e 100 vjetorit tė vdekjes sė Viktor Hygoit, kur njė qasje e tillė e re lidhur me pėrkthimin dhe interpretimin paralel tė tekstit poetik ka qenė e mirėpritur dhe e ēmuar lart nga opinioni shkencor (shih pėr kėtė te: Gabrijela Vidan, “Hugoovi dani u Zagrebu”, nė Glasnik-Unesco, studeni 1985, f.39).

Vlerėsim tė lartė pėr kėtė libėr jep edhe zoti René Gsell, profesor eminent i Universitetit tė Sorbonės i cili, nė njė letėr tė tij tė 20 qershorit tė vitit 1988, mes tjerash shkruan:”J’ai déją lu, quoique trčs rapidement votre excellent livre sur la traduction poétique: ce sont d’excellentes études formelles, riches d’enseignement. Je vous en félicite tout autant que pour la qualité remarquable de vos traductions.”

Recensioni i dorėzuar Redaksisė sė Rilindjes ( 26.02. 1986) i nėnshkruar nga Idriz Ajeti dhe Abdullah Karjagdiu, fillon me konstatimin si vijon: “Studimi i dr. prof. Ruzhdi Ushakut: ‘Paralele tė ligjėrimit poetik-Kėrkime dhe trajtime gjuhėsore’ , ėshtė, sipas mendimit tonė, njė studim i parė i kėtij lloji nė studimet tona filologjike.”(…) – Nė kėrkimet, pėrēasjet, vlerėsimet dhe interpretimet e pėrkthimeve tė tij individuale ose tė pėrkthimeve e shqipėrimeve tė tė tjerėve, Ruzhdi Ushaku mbėshtetet nė njė metodologji jashtėzakonisht interesante. (…) Studjuesi ynė (pėr dallim nga autorėt e ngjashėm qė procedurėn e pėrkthimit e japin me disa epitete a shprehje impresioniste), mbėshtetet nė forcėn e argumentit, tė komentit tė kriterit tė qėlluar, tė pėrimtimit tė matur, gradual, tė pėrqasjes sė justifikuar, tė vlerėsimit adekuat dhe tė eksperimentit tė sprovuar e tė verifikuar gjuhėsor, stilistikor e logjik.(…) –Kėto trajtesa gjuhėsore krahasuese dhe kontrastive tė Ruzhdi Ushakut janė njėherė edhe shqipėrime autentike eksperimentale qė nė kėrkimet tona i ndeshim pėr herė tė parė. Pėrveē kėsaj kėto analiza tė thukta krahasuese janė edhe studimet e para origjinale tė stilistikės krahasimtare tė dy gjuhėve, tė frėngjishtes dhe shqipes nė kėrkimet tona. –Ēdo studim i kėtij libri ėshtė konstruktuar me baza tė caktuara, tė matura, tė shoshitura e tė analizuara me vėmendje. Kėshtu, autori, duke ju pėrmbajtur kritereve tė caktuara, duke u mbėshtetur nė njė terminologji tė begatuar e tė sigurt, duke pasuar rrugėn e studimit me njė spontanitet ka pothuajse me ēdo studim argumentin dhe kundėr argumentin, afrinė dhe dallimin, pėrkimin e mospėrkimin, analizėn dhe sintezėn. Pas pėrimtimeve, analizave, krahasimeve, arsyetimeve bindėse e tė pajisura me fakte, autori jep qėndrimin, pėrfundimin dhe mendimin e tij. (…)” Duke pėrfunduar recenzentėt konstatojnė: “Ky studim linguistik kontrastiv, krahasimtar e stilistikor, jo vetėm qė do ta pasurojė numrin e studimeve qė na mungojnė, po do tė jetė edhe njė libėr mjaft praktik ku pėrkthyesit e poezisė do tė kenė ē’tė mėsojnė, studentėt dhe lexuesit, do ta thellojnė kulturėn dhe dijen e tyre nga kultura e gjuhės, stilistikės krahasimtare dhe nga pėrvoja e njė linguisti tė guximshėm, nga pėrvoja e njė shqipėruesi tė talentuar dhe e njė studiuesi qė ēan rrugė tė reja nė studimet tona.”

Libri i katėrt me rend Ulqini nė gjurmėt e shekujve ėshtė njė monografi eseistike e llojit tė vet e vlerėsuar lart nga kritika nė Kosovė si dhe nė mediet nė Shqipėri, Mal tė Zi. Po i veēojmė kėtu disa fragmente :

Mr. Basri Ēapriqi, nė vėshtrimin e tij me titull “Monografi shpirtėrore pėr Ulqinin”

(nė Fjala (Prishtinė), 1993, f. 7; Pėrmasat e kontekstit, Prishtinė, Shoqata e Shkrimtarėve tė Kosovės, 1997, f. 89-92), duke vlerėsuar pjesėn historike tė kėtij libri ku heton se autori nė kėtė kontekst polemizon bindshėm edhe me Skokun, mes tjerash shkruan: “Ky libėr ėshtė rezultat i punės shumėvjeēare kėrkimore-shkencore nė fushė tė filologjisė komparative, specialitet ky ku dr. Ushaku ka befasuar shumė herė nė shtyp e nė periodikun shkencor nė pėrgatitjen e lakmueshme profesionale, nė mprehtėsinė e vrojtimit dhe tė depėrtimit shkencor, me guximin intelektual e posaēėrisht me imagjinatėn e pasur nė llojin eseistik tė shkrimit(…).” Nė vazhdim , duke vlerėsuar lart tematikėn dhe metodėn e punės, ky studiues konstaton : “ Kjo metodė pėrngjasimi ka gjetur sukses tė jashtėzakonshėm te romanisti Ushaku, i cili, falė pėrgatitjes dhe njohjes sė gjuhėve romane, ka mundur tė manovrojė me lehtėsi nė komparacion filologjik, historik e filozofik. Pa metodėn e pėrngjasimit as qė mund tė provojė kush tė zgjidhė atė lėmsh tė madh tė enigmės sė nėnshtratit kulturor ballkanik. Me kėtė dua tė them se libri i dr. Ushakut nuk ėshtė vetėm njė monografi historike, mitologjike e shpirtėrore pėr Ulqinin me hapėsirėn pėrreth, por shumė mė tepėr, kjo ėshtė njė punė e vlefshme dhe njė dritė nė enigmėn e madhe ballkanike tė quajtur Lufta e Trojės apo eposi homerik. -Ashtu sikurse Kadareja nė librin ese pėr Eskilin, qė mundohet ta zgjidhė enigmėn e nėnshtratit kulturor ballkanik pėrmes fqinjėsisė iliro-greke dhe dhėnie-marrjes sė dy kulturave mė tė vjetra nė Ballkan, edhe Ushaku pėrmes legjendės shqiptare tė ‘Peshkatarit dhe xhindit’, pėrmes kalit tė Trojės nė version anijeje (…), provon tė zgjidhė njėrėn nga enigmat mė tė mundimshme qė homerologėt e botės provojnė tė thonė sė paku njė fjalė tė qėndrueshme. ”Duke pėrfunduar, autori Ēapriqi shprehet: “Dhe, sė fundi, rezultati mė spektakular qė rri nė majė tė kėtij libri tė suksesshėm, pėr mua, ėshtė Bindi ilir, zot i burimeve, i lumenjve, ujėrave, nė tė cilin autori provon tė montojė njė trini totemi Posejdoni-Neptuni-Bindi, qė, po tė provohen edhe dėshmi tė tjera pėrgjasimi nė tė ardhmen, do tė konsiderohet njė nga zbulimet epokale tė kulturės iliro-shqiptare.”

Nė vėshtrimin e tij “Realja dhe metaforikja e njė amfore” (Bujku-Prishtinė, 27.10, 1992, f. 6), autori Sylė Osmanaj, mes tjerash shkruan: “Vepra mė e re e dr. Ruzhdi Ushakut ‘Ulqini nė gjurmėt e shekujve’(…), sjell njė rezultat tė shėnuar dhe interesant nė fushėn e studimeve shqiptare. Ndėrtimi dhe strukturimi tematik i veprės bėhet me mjete dhe me metoda, tė cilat i pėrgjigjen natyrės sė shkrimit, qė e ka zgjedhur autori. Lėnda e librit i kushtohet njė problematike, e cila edhe si lloj, edhe si pėrmbajtje, angazhon interesimin e lexuesit jo vetėm pėr ta marrė mesazhin, por edhe pėr t’u kredhur nė botėn meditative tė tij.” (…)– “Duke lexuar kėtė vepėr tė Ushakut, na duket sikur qyteti joshės i Adriatikut, Ulqini i buzėdetit atraktiv, vjen nga skuta e errėt e historisė dhe, pėrmes amforash, figurash arkeologjike, gėrmadhash e rrėnojash, legjendash e kultesh, mėton tė dalė nė njė dritė vėrtetėsie pėr tė komunikuar biografinė e jetės sė vet (…)” Autori i kėtij shkrimi pėrfundon: “ Kėtu janė mishėruar mirė dy nivelet e rrėfimit: realja me imagjinaren. Kėshtu del qartė se e gjithė pėrpjekja e autorit nė shkrimet eseistike shkrihet me sukses nė relacionin komunikues nė mes tė kategorisė sė vėrtetėsisė historike dhe kategorisė sė enigmės, qė fsheh e kaluara. Kėto relacione s’ka dyshim, bėhen obsesion kryesor edhe i lexuesit gjatė leximit tė kėtij libri.”

Prof. Dr. Abdullah Karjagdiu, si recensues i kėtij libri, vlerėsimin e dorėshkrimit e nis me kėto fjalė: -“Libri mė i ri i filologut dhe studiuesit tashmė tė shquar, dr. Ruzhdi Ushakut me titullin ‘Ulqini nė gjurmėt e shekujve’ ėshtė njė ndėr ato vepra tė rralla bashkėkohėse qė e pasurojnė kulturėn shqiptare me vlera tė ēmuara duke e thelluar njėherėsh edhe traditėn e kulturės dhe tė artit shqiptar.”(…) Pasi qė e bėn njė analizė tė punimeve veē e veē nė kėtė libėr, ky studiues vazhdon: -“Me njė fjalė, ky studjues i paepur, dijetar shqiptar me nivel evropian, filolog dhe poliglot, me anė tė kėsaj vepre jo vetėm qė na ka dhuruar njė vepėr ‘sui generis’, tė llojit tė rrallė, qė aq shumė i ka munguar kulturės sonė, por ka dėshmuar kėsaj rradhe se shkencėtari i mirėfilltėt, mund tė shkruaj njė vepėr jo vetėm nė saje tė burimeve e tė dhėnave historike-shkencore, po edhe nė bazė tė imagjinatės frymėzuese dhe krijuese, duke marrė cytje e hov nga motivet, soditjet, pėrjetimet, pėrsiatjet dhe mbresat individuale nė kohė e hapėsirė tė caktuar, e duke i transponuar tė gjitha kėto nė njė mėnyrė kreative dhe artistike(…).”Dhe nė fund, ky autor pėrfundon: “ –Vepra e dr. R. Ushakut ‘Ulqini nė gjurmėt e shekujve’, s’ ėshtė vetėm njė komunikim me tė kaluarėn e Ulqinit, po ėshtė edhe njė vizion i parashikuar i ardhmėrisė, nė saje tė tė kaluarės sė lavdishme dhe tė tashmes ende tė pashterur, prandaj mund tė merret edhe si model i veprės qė jo vetėm tė mėson po edhe tė kėnaq dhe zbavit njėkohėsisht.”

Pėr librin Hulumtime etnolinguistike tė cituar mė lart, i pesti me radhė i kėtij autori, ka dhėnė disa vlerėsime prof. dr. Jahja Dranēolli i cili, mes tjerash, shkruan:

“Karakteristika e pėrgjithshme e kėsaj vepre sillet rreth dy boshteve themelore: atij hulumtues dhe studimor. Hulumtues sepse autori njė kohė tė gjatė ka kėrkuar dhe gjetur burime  tė ndryshme, prej atyre epigrafike e deri tek ato tė shkruara nė pergamenė dhe mė vonė, e tė cilat marrin dimensione tė reja falė interpretimeve dhe studimeve tė pėrimta me qasje multidisiplinare, duke ndjekur njė metodologji bashkėkohore e cila sjell rezultate tė reja dhe tė llojit tė vet nė fushė tė etnolinguistikės shqiptare , pėrkatėsisht asaj krahasuese me gjuhė dhe etnose tė tjera.”

Po ky autor, pas njė analize mė tė pėrimtė tė kėsaj vepre, pėrfundon: “Mund tė konstatohet se vepra nė fjalė e shoqėruar me faksimile dhe materiale autentike, me qasje  interdisiplinare dhe krahasuese me kultura tė tjera, e vendos kulturėn dhe etnolinguistikėn shqiptare nė vend tė denjė nė gjirin e kulturave pėrkatėse etnolinguistike tė Ballkanit dhe mė gjerė, aq mė pare kur dihet se vepra tė kėtij lloji janė tė rralla nė literaturėn tone filologjike-shkencore.” Duke vėnė nė spikamė rėndėsinė e rezymeve nė gjuhėn angleze qė e shoqėrojnė secilin studim nė kėtė libėr, dhe faktin se recensues i dytė i kėtij libri ėshtė profesor Chr. Lucken nga Universiteti i Parisit VIII, dr. Dranēolli pėrfundon vlerėsimin e tij me kėto fjalė: “Shpresojmė se nga ky libėr do tė mėsojnė shumė gjėra tė reja dhe do tė njihen me rezultate tė reja shkencore dhe me avancimin e shkencave tona filologjike jo vetėm lexuesit shqiptarė por edhe ata tė huaj. Botimi integral i kėtij libri nė njė gjuhė botėrore do tė ishte i mirėseardhur dhe i dobishėm.” (Filologji 10/2002 cituar nė bibliografi).

Nė revistėn Buzuku nr. 8/2002 (Ulqin), po e japim njė komentim tė autorit dr. Simė Dobreci i cili duke bėrė fjalė pėr librin Hulumtime etnolinguistike pėrfundon: “Nė fund, jam i bindur dhe po e them, qė ky libėr me punime, ku respektohen rregullat shkencore, ėshtė njė kontribut me vlerė tė madhe pėr autoktoninė e popullit shqiptar nė Ballkan, pėr lidhshmėrinė e shqiptarėve me ilirė: pra, libri ėshtė me rėndėsi kombėtare gjithėshqiptare, si dhe ndėrkombėtare.”

Ndėrkaq, nė recensionin me titull “Studim me vlerė nė kėrkim tė lashtėsisė shqiptare”, tė autorit Gjekė Gjonaj (Koha javore ,Podgoricė, 10 prill 2003), ndeshim nė kėtė pėrfundim : “Kėto punime shkencore tė shoqėruara me versione tė shkurtėra nė gjuhėn angleze janė kontribut i ēmuar nė kėrkim tė  ndriēimit tė autoktonisė sė shqiptarėve nė Ballkan dhe mė gjerė. Ato i karakterizon metodologjia e punės shkencore, qartėsia e analizės, saktėsia e sintezė dhe mprehtėsia krahasuese, jo vetėm pėr t’i hetuar specifikat etnolinguistike, multidisiplinare antropolinguistike, psikolinguistike, por edhe pikėtakimet e popullit shqiptar me kultura dhe qytetėrime tjera tė vjetra.”

* * *

Tė shtojmė mė nė fund se edhe nė mediat nė Shqipėri, e veēanėrisht nė emisionet e TVSH-sė Bota shqiptare (emisioni “Kujtesė”) tė datave 07.08 1994; 11. 09 1994; 12.09 1995; 29.11 1995;11.01 1996, ėshtė bėrė fjalė pėr kėtė libėr, pėrkatėsisht pėr veprimtarinė krijuese tė autorit. Pėr autorin, mė sa jemi tė informuar, ka folur nė Radio Tiranė studiuesi Seit Mansaku, mė vonė edhe janė emetuar disa emisione tjera nė Radio Tiranė, Radio Shkodėr (nga autori Paulin Selimi), Radio Shkodra (24.05 2000) dhe Radio Ulqini (reprizė 06. 06 2000), TV Titogradi e ndonjė tjetėr, ku ėshtė vlerėsuar lart puna e tij hulumtuese-shkencore, pėrkatėsisht libri nė fjalė.

Nė lidhje me jetėn dhe veprėn e R. Ushakut ėshtė bėrė fjalė shpesh nė shumė emisione tė Radio Ulqinit dhe Radion e Malit tė Zi sidomos gjatė viteve 1991-1996, pastaj nė Studio Viktoria tė Radio TV tė Nju Jorkut (10.08 1992), Radio BBC-nė e Londrės (10.03 1994, ora 7’30), emision nė Kronikėn e TV Malit tė Zi (03.06 1995, ora 18’30) dhe shpeshherė mė herėt nė Radio dhe TV tė Prishtinės tė cilave do t’i referohemi mė konkretisht mė poshtė.

Pėrgjithėsisht, pėr jetėn dhe veprėn e R. Ushakut, me rastin e 60 vjetorit tė lindjes ka shkruar edhe studiuesi ulqinak Ali Llunji, dhe pjesa e parė e kėtij shkrimi me titull “Veprimtaria kėrkimore e shkencore e prof. dr. Ruzhdi Ushakut” ėshtė botuar nė revistėn Lemba 1/1999, f.131-136 (botim i Art Club-it, Ulqin, 1999). Nėn udhėheqjen e mr. Mejreme Marajt, tė premten 05.05 2000 prej orės 22-24 ėshtė dhėnė emision i veēantė nė Radion “Kosova e lirė” pėr veprėn shkencore tė R. Ushakut, ku ishte i pranishėm edhe vetė mysafir pėr t’u pėrgjigjur edhe pyetjeve tė redaktores dhe tė lexuesve (Sipas konfirmimit tė M. Marajt, emisioni ėshtė pėrsėritur me kėrkesėn e dėgjuesve tė Radios).

Pėrzgjedhje tė pjesėrishme tė mendimeve tė oponentėve tė tezės sė doktoraturės, pėrkatėsisht tė anėtarėve tė komisioneve pėr zgjedhjen e kandidatit profesor inordinar dhe ordinar.

Nė vlerėsimin e komisionit pėr mbrojtjen e tezės sė doktoraturės, nė pėrbėrje dr. Vlado Drashkoviq, prof. ordinar dhe mentor i kandidatit, dr. Pera Polovina dhe dr. Marko Papiq (shih materialin nr. 02-3/11 tė 15.05 1979 tė Fakultetit tė Filologjisė sė Universitetit tė Beogradit –Univerzitet - Filološki fakultet-Beograd, f. 5-7), ku ēmohen lart stili, pjekuria dhe maturia, njohja maksimale e rezultateve paraprake pėr ēėshtjen e shtruar, si dhe rezultatet e reja bindėse tė arritura me kėtė tezė, komisioni arrin te pėrfundimi si vijon: “Duke u njohur me tė gjitha cilėsitė tė kėsaj teze tė doktoratės, si dhe me rezultatet e saj (shkurtimisht tė paraqitura nė Pėrfundim), mendojmė se autori i saj ka dėshmuar pavarėsinė e plotė nė trajtimin e temės dhe nė qėndrimet e tij dhe se puna e tij paraqet ndihmesė serioze sintaksės sė gjuhės frėnge (…)”/pėrkthim nga gjuha serbokroate/.

 Nė Buletinin e Universitetit tė Prishtinės, nr. 16 tė 15.IX 1980, f. 1-8 (nė gjuhėn shqipe); f. 1-7 (nė gjuhėn serbokroate), me rastin e propozimit tė kandidatit pėr zgjedhje profesor inordinar, nė referatin e nėnshkruar nga komisioni nė pėrbėrje Dr. Vlado Drashkoviq, dr. Pera Polovina profesorė ordinarė tė Fakultetit tė Filologjisė sė Beogradit dhe dr. Idriz Ajeti, profesor ordinar i Fakultetit Filozofik tė Prishtinės, mes tjerash jepen edhe kėto vlerėsime: “Teza e doktoratės sė Ruzhdi Ushakut paraqet njė kontribut serioz nė sintaksėn e gjuhės frėnge dhe pasi tė botohet do tė zė njė vend tė rėndėsishėm nė romanistikėn jugosllave “(f. 6; 6).

Nė recensionin e 19 marsit 1980, sipas tė cilit propozohet botimi i tezės sė doktoraturės nė fjalė, recenzentėt prof. dr. Vlado Drashkoviq dhe prof. dr. Marko Papiq nga Fakultetit i Filologjisė tė Universitetit tė Beogradit, mes tjerash shkruajnė: “Teza e doktoraturės ‘Fjalitė hipotetike me SI nė gjuhėn bashkėkohore letrare frėnge’ tė cilėn kolegu Ushaku e mbrojti me sukses nė Fakultetin Filologjik tė Beogradit, paraqet ndihmesė serioze studimit tė sintaksės sė gjuhės frėnge. Nė tė ėshtė lėruar me ndėrgjegje e kompetencė njė ēėshtje shumė komplekse. Janė studiuar nė mėnyrė sistematike dhe tė pėrpiktė tė gjithė tipat (dhjetėra sosh) qė dalin nė kuadėr tė fjalive kushtore me SI. – Me sukses tė njėjtė janė hulumtuar edhe rastet tė cilat kufizohen apo janė nė lidhje me sistemet e dhėna, ashtu qė i tėrė studimi sajon njė tėrėsi shumė harmonike dhe plotėsisht tė rrumbullakuar. – Mėnyra e qartė, e logjikshme dhe e natyrshme e shtruarjes sė materies, propozimi i bindshėm i shpjegimeve, stili dhe gjuha e shkėlqyeshme janė veēori tė pėrhershme tė kėtij disertacioni. Autori i ka peshuar me eksperti e dije pikėpamjet e pararendėsve tė tij, duke mos lėnė anash pothuajse asgjė e cila do tė meritonte vėmendjen nė studimin e kėsaj ēėshtjeje. – Mendojmė se kjo tezė (kur do tė jetė e botuar), do tė paraqesė ndihmesė tė dobishme dhe tė rėndėsishme nė romanistikėn jugosllave. Kjo, jemi tė bindur, do tė jetė e mirėseardhur edhe pėr ēdo studim krahasues tė gjuhės frėnge me ndonjė gjuhė tjetėr. Andaj mendojmė se do tė ishte dėm sikur tė mbetej e pabotuar.”

 Pėr vlerėsimin e punimit tė magjistraturės shih mė poshtė. Ndėrkaq, po nė kėtė referat, duke iu sjellur punimeve nė gjuhėn shqipe (tė vlerėsuara nga Idriz Ajeti), mes tjerash thuhet se :”Nė punimet e theksuara dhe tė tjera Ruzhdi Ushaku, nė  kundėrshtim me studiuesit e mėparshėm tė gjuhės shqipe, ka dėshmuar se e folmja e tij shqipe e Ulqinit ruan bollshėm terma burimore detare, duke hedhur poshtė kėshtu lajthitjet e shkencėtarėve pararendės pėr gjoja varfėrinė e shprehjeve detare peshkatare nė gjuhėn shqipe.”(kr. f. 7 nė verzionin serbokroatisht- nė pėrkthimi shqip R. U).

Nė pėrfundim ky komision thekson se “nė planin shkencor dhe profesional kandidati Ushaku ka botuar deri mė tani njė numėr tė madh tė punimeve dhe shqyrtimeve tė cilat pėr nga qasja metodologjike dhe rezultatet qė sjellin dėshmojnė se ėshtė ngritur  nė njė shkencėtar tė mirė dhe tė pavarur dhe i cili do tė mundet nė periudhėn e ardhshme tė ofrojė ndihmesė shumė tė dobishme dhe tė rėndėsishme pėr shkencė(…).”

Nė referatin e fundit nga viti 1985 (Shih: Buletinin e Universitetit tė Kosovės nė Prishtinė: nr.30 tė 18.11 1985, f. 1-11;1-10), tė nėnshkruar nga prof. dr. Vlado Drashkoviq, prof. dr. Pera Polovina (nga Universiteti i Beogradit) dhe prof. dr. Idriz Ajeti (Universiteti i Kosovės), e sipas tė cilit R. Ushaku u zgjodh profesor ordinar, mes tjerash, jepen edhe kėto vlerėsime (po i japim nė versionin shqip):

1. “Libri Kėrkime filologjike, si fryt i punės dhe kėrkimeve shumėvjeēare shkencore tė kandidatit, pėrmban 10 studime kryesisht komparative, qė paraqesin kontribut tė rėndėsishėm shkencor pėr filologjinė shqiptare dhe pėr linguistikėn, e nė planin komparativ edhe pėr filologjinė dhe linguistikėn ballkanike dhe atė romane. Kėto rezultate (…), autori i ka arritur nė saje tė intuitės sė stėrhollė pėr t’i hetuar dhe ndier ēėshtjet e ndryshme filologjik-gjuhėsore tė paprekura deri mė tani, pėr zgjidhjen e tė cilave ka dėshmuar se disponon me pėrgatitje dhe njohuri tė themelta linguistike, me akribi dhe metodologji rigoroze shkencore, dhe ka kulturė tė pėrgjithshme shkencore dhe gjuhėsore. Nė saje tė faktit se njeh disa gjuhė tė huaja, autori i vendos nė njė rreth tė gjerė krahasimi fenomenet e ndryshme filologjike-gjuhėsore tė cilat i ka hetuar dhe hulumtuar nė gjuhėn dhe kulturėn shqiptare dhe nė kėtė mėnyrė ia ka dalė nė krye t’i ndriēojė me sukses tė plotė dhe me argumente bindėse shkencore shumė probleme filologjike dhe gjuhėsore qė deri mė tani nuk kanė qenė tė studiuara (…).”

2. Duke bėrė fjalė pėr monografinė Fjalitė hipotetike me ‘SI’ nė gjuhėn bashkėkohore frėnge tė teksteve letrare, ku theksohet se kjo vepėr ėshtė njė ndėr kontributet mė tė rėndėsishme shkencore tė kandidatit nė tėrėsi e veēmas nė sintaksėn e gjuhės frėnge, Komisioni, pasi qė shkoqit nė mėnyrė analitike kapitujt e librit, pėrfundon vlerėsimin si vijon: “ Nė shqyrtimin e pikėpamjeve tė ndryshme tė kėsaj problematike shumė tė stėrholluar, me ē’rast autori me shumė kujdes dhe me kompetencė shkencore i shqyrton dhe i mat qėndrimet e studiuesve tė mėhershėm, vijnė nė shprehje tė plotė gjykimet e tij personale, aftėsia prej analizuesi dhe pėrgatitja e tij e themeltė prej linguisti. – Qartėsia, lidhshmėria logjike dhe natyrshmėria nė tė shtruarit e materies, bindshmėria e interpretimeve tė dhėna, gjuha dhe stili i shkėlqyeshėm, janė veti tė qėndrueshme dhe tė pėrhershme tė kėsaj monografie nė tė cilėn me ndėrgjegje dhe me kompetencė tė plotė ėshtė trajtuar njė ēėshtje mjaft komplekse, dhe kėshtu i gjithė studimi pėrbėn njė tėrėsi mjaft harmonike dhe plotėsisht tė rrumbullakuar. – Mendojmė se ky libėr-studim, paraqet njė kontribut serioz nė studimin e sintaksės sė gjuhės frėnge, e njėherit ėshtė kontribut me interes edhe pėr romanistikėn jugosllave. Jemi tė bindur se ky studim ėshtė i mirėseardhur edhe pėr studime krahasuese tė gjuhės frėnge dhe tė ndonjė gjuhe tjetėr.”

Pasi qė jepen vlerėsime tė favorshme edhe pėr tezėn e tij tė magjistraturės, esejet e punimet tjera pėr tė cilat do tė flitet shkurtimisht nė faqet vijuese, ky Komision, duke rezymuar punėn shkencore dhe profesionale tė R. Ushakut pėrfundon “se ky punėtor i zellshėm tani mė ėshtė afirmuar si njė studiues i shkėlqyeshėm nė fushėn e romanistikės dhe tė albanologjisė. Si edhe shumė romanistė dhe sllavistė tė tjerė, qė me kohė, nga fusha e studimit tė tyre kanė kaluar edhe nė fushėn e studimeve albanologjike, njashtu edhe Ruzhdi Ushaku, krahas romanistikės, me sukses po merret edhe me studime nė fushėn e albanologjisė. Kėtė e ka dėshmuar me mjaft studime nga kjo fushė pėr tė cilat bėmė fjalė mė lart (…). Jemi tė bindur se kolegu Ushaku do dhe mundet qė nė mėnyrė aktive tė merret me studime paralele, si nga romanistika, njashtu nga albanologjia, nė favor tė kėtyre shkencave, e njėherit edhe nė favorin e tij.”

Vlerėsime veē e veē pėr disa punime dhe studime tė botuara

Pėr studimet e punimet e cituara nė kreun III tė bibliografisė, do tė veēojmė, aq sa jemi tė informuar, ndonjė vlerėsim pėrkatės, nė mėnyrė tė pjesėrishme, kryesisht nė formė tė reduktuar.

Eseja Miti i njė poeti, nėn numrat rendor 14, 36 dhe 98 tė bibliografisė  sė mėsipėrme, citohet pjesėrisht nga Mensur Raifi i cili ,ndėr tė tjera, pohon se “Migjeni ka vdekur, vepra e tij ka mbetur tė lexohet si njė mit” (Mensur Raifi, Fan Noli dhe Migjeni, Prishtinė, Rilindja, 1975, f. 143-145).

Punimi nėn numrin rendor 30, objekt i njė kumtese shkencore nga viti 1973, dhe i inkuadruar edhe brenda librit Kėrkime filologjike tė cituar mė lart, vlerėsohet nga kritika edhe me kėto fjalė: “ Nė studimin ‘Albanizmat si nocion dhe term i ri nė leksikologjinė shqiptare’ (f. 200-215) termi albanizėm pėr herė tė parė nė leksikologjinė shqiptare trajtohet dhe kodifikohet nga Ruzhdi Ushaku.” (…) Ruzhdi Ushaku, duke i argumentuar shkencėrisht bindshėm nocionet e pėrkufizimet e termave analogjike nė disa gjuhė tė tjera, njėkohėsisht pėrkufizoi edhe nocionin dhe fushėn semantike tė albanizmave. Ai pėrcaktoi vlerėn e pare semantike tė albanizmave dhe vendin e tyre nė gjuhėn e popullit, nė gjuhėn letrare dhe vlerėn e dytė semantike tė albanizmave. Pra, ky ėshtė i pari qė pėrdorimin e kėtij termi e inkuadroi nė shkencėn e gjuhėsisė.” (Mehmet Halimi, “Vepėr me interes tė veēantė pėr gjuhėsinė shqiptare”, nė Vėshtrime gjuhėsore, Prishtinė, IAP, 1993, f. 175).

Pėr studimin nėn numrin rendor 31 ka bėrė fjalė mė herėt studiuesi Albert Doja i cili, siē do tė shihet, citon, pėrkrah dhe pėrforcon mendimet e R. Ushakut lidhur me disa ēėshtje homerike, mendime kėto tė cilave u shkojnė pėrkrah edhe disa rezultate tė tjera tė studiuesve Hackmann, Skiles, Bolte, Bender, siē mund tė shihet nė fragmentin qė vijon: ”Nė Ulqin ėshtė ruajtur gjer mė sot edhe njė tregim a gojėdhėnė, objekt i njė shkrimi tė veēantė tė studiuesit kosovar R. Ushaku (…). Pėr mė tepėr ky studiues anon nga mendimi se ky motiv duhet tė ketė karakter mė tė pėrgjithshėm, respektivisht karakter mbarėshqiptar. Nga ana tjetėr ai pėrpiqet tė provojė se kjo gojėdhėnė ‘nuk ėshtė variant i episodit homerik (…) por ėshtė krijim origjinal apo gojėdhanė origjinale (…)’. Ky pohim fiton mė tepėr gjasė po tė kemi parasysh se edhe Hackmann qė ka mundur tė mbledhė rreth 221 variante tė motivit tė qiklopit ndėr popujt e ndryshėm tė tė gjithė botės, ka arritur nė pėrfundimin se format themelore sipas tė cilave ėshtė ngjizur versioni i Odiseut nuk e pėrmbajnė tė ashtuquajturin Niemands-Episode (…). Kjo pėrputhet edhe me pikėpamjet e pėrparėsisė kohore tė motivit tė qiklopit nė pėrgjithėsi, qė njė sėrė dijetarėsh (Hackmann, Skiles, Bolte, Bender etj.) mbrojnė nė tė mirė tė popujve jogrekė tė Ballkanit tė lashtė, pėrfshirė kėtu edhe ilirėt.” (Shih: Albert Doja, “Rreth njė legjende popullore pėr Skėnderbeun”, nė Nėntori (Tiranė), 2/1985, f. 189-190). Vlerėsim tė favorshėm pėr kėtė studim tė R. Ushakut ka dhėnė edhe studiuesi kosovar dr. Demush Shala i cili, nė njė shkrim tė tij, thotė: “Ndėrkaq, Ruzhdi Ushaku, nė numrin IV tė Gjurmimeve (1976) botoi studimin e thuktė, Tregimi mbi ‘Peshkatarin dhe xhindin’, variantė e episodit tė Odiseut dhe tė Polifemit tė Odisesė apo gojėdhėnė origjinale shqiptare (f.41-53), ēėshtje kjo qė u trajtua me kompetencė dhe njohuri tė problemit.” (Shih: D. Shala, “Mbi pasurinė folklorike tė shqiptarėve nė Mal tė Zi”, nė Fjala (Prishtinė), 15 tetor 1979, f.10).

Pėr kėtė studim, por edhe disa tė tjerė tė ngjashėm, tė botuara edhe brenda librit Kėrkime filologjike, studiuesi Qemal Murati, nė recensionin e tij tė cekur mė lart heton: ” I nisur gjithherė nga faktet pėr nė tezat, e jo anasjelltas, parim ky i mirėnjohur e i zbatuar sidomos nga profesor Ēabej, Ajeti e tė tjerė, autori i veprės nė shqyrtim, nė kėrkimet e tij filologjike-etnologjike e letrare, arrin qė tė zbulojė disa motive, gojėdhėna besime e rituale tė ndryshme nga jeta materiale e shpirtėrore tė tė parėve tanė (ilirėve), tė ngjashme edhe me ato tė popujve tė tjerė, me tė cilėt bashkėjetuan e qenė nė kontakt, por jo edhe tė huazuara nga ata, siē mendohet e thuhet shpeshherė (…).”(Qemal Murati, “Studime tė reja gjuhėsore me gjuhė tė bindshme shkencore”, nė Bota e re (Prishtinė), 15 mars 1982, f.15).

Ky studim, i plotėsuar me tė dhėna tė reja, ka kaluar edhe nėpėr filtrin e Kongresit XXXII tė folkoristėve tė Jugosllavisė me karakter ndėrkombėtar, mbajtur nė Prishtinė prej 24-27 shtator tė vitit 1986, dhe ėshtė vlerėsuar lart nga pjesėmarrėsit, nė mesin e tė cilėve u shqua diskutimi i akademik Tvrtko Ēubeliqit nga Zagrebi, I cili e pat ftuar Ushakun qė me kėtė kumtesė tė merrte pjesė nė Kongresin botėror tė homerologjisė qė do tė mbahej pas disa muajve nė Athinė. Njė informatė e shkurtėr pėr kėtė tubim nė Prishtinė u dha nė: Bota e re (Prishtinė) 15 tetor 1986, f. 18).  Mjerisht, pėr shkaqe objektive, prof. Ushaku nuk pati rastin tė merrte pjesė nė atė tubim dhe tė informonte atėbotė opinionin ndėrkombėtar.  Por ky punim ėshtė vlerėsuar lart edhe brenda kritikave pėr librin Kėrkime filologjike.  

Nė kohė tė fundit, nė faqet e internetit (ttp://www.google.com tė 5/11/2004 Page 1 of 2 of 2), studiuesi japonez nga Hiroshima, Ichiro IURA , doktor i filozofisė, magjistėr i gjuhėsisė dhe doktor i Letėrsisė, anėtar i disa asociacioneve gjuhėsore tė Japonisė si dhe i  “Japan Society of Greek Linguistics and Literature”, i referohet , nė kuadrin e studimeve greke, pėrkatėsisht shqiptare edhe studimin e Ruzhdi Ushakut “Veta dhe Askushi -Ουτις” nga libri Kėrkime filologjike i vitit 1981, dėshmi kjo se mendimi shkencor i studiuesit tonė ka gjetur vendin edhe pas mė shumė se dy dekadave nė njohuritė dhe vėmendjen  e shkencės japoneze.  

Studimi i cituar nėn 32 e 56 si dhe brenda librit Paralele tė ligjėrimit poetik (shih mė lart), ka qenė objekt i prezantimeve si kumtesė shkencore nė tubimet e pėrkthyesve nga Kosova dhe Maqedonia ( Prishtinė, 18.06 1984; Tetovė 03.10 1992- nė Klubin Shqiptaro-frėng), dhe veēanėrisht si kumtesė me titull A propos d’une traduction du počme “Les Djinns” en albanais, nė simpoziumin ndėrkombėtar Ditėt e Hugo-sė nė Zagreb, 1985, vlerėsimi i tė cilės u cek mė lart.

Pėr studimin nėn numrin rendor 33 tė bibliografisė (punim ky vėllimor qė kap afro 3 tabakė autori, dhe paraqet, bashkė me Shtojcėn e fjalorit tė cituar nėn numrin rendor 34 tė bibliografisė, pjesėn mė tė madhe tė tezės sė tij tė magjistraturės), mes tjerash jepet edhe ky vlerėsim : “ Pasi qė i ka shkoqitur pikėpamjet mė tė rėndėsishme (nga fusha e gjuhėsisė frėnge) dhe njė serė tė pėrkufizimeve tė konceptit ‘shprehje idiomatike’, autori ka propozuar edhe definicionin e vet, definicion ky qė pa dyshim ka njė pėrparėsi tė caktuar. Pastaj, nė shqyrtimin sistematik tė vetė pėrfshirjes dhe mėnyrės sė trajtimit tė shprehjeve idiomatike (…), autori nė mėnyrė tė pėrpiktė, me njohuri e kompetencė ilustron veēoritė gjuhėsore pėrkatėse, tė cilat dalin me emėrtime tė ndryshme (galicizma, ndėrtime, shprehje etj.).” Ky studim pėr shprehjet idiomatike figuron si njėsi themelore bibliografike ndėr dhjetė burimet tė autorėve tė vendit dhe tė botės qė janė cituar nė Fjalorin frazeologjik frėngjisht-serbokroatisht tė dr. Vlado Drashkoviqit (shih e krahaso te: Dr Vlado Drašković, Francusko-srpskohrvatski frazeološki rečnik, Beograd, ZUNS, 1990, f. 9).

Pėr punimet nėn numrat 37 e 41, mė hollėsisht nė kritikat e lartpėrmendura pėr librin Kėrkime filologjike, ndėrsa pėr atė nėn 48, i cili ishte objekt i njė kumtese nė Sesionin shkencor Letėrsia shqipe dhe poetika strukturale, mbajtur nė Prishtinė mė 21.06 1984, shih vlerėsimet pėr librin Paralele tė ligjėrimit poetik.

Punimi nėn numrin rendor 47 (botuar nė gjuhėn shqipe), pėrkatėsisht ai nėn 51(botuar nė gjuhėn serbokroate), paraqitur si kumtesė nė njė Kongres tė gjuhėsisė sė aplikuar nė Sarajevė (1983), ka zėnė vend edhe nė njė bibliografi gjermane (Die Sprache-Zeitschrift für Sprachwisenschaft, 31, 1, Harrasowitz Wiesbaden-Gerold & Co Wien, 1985, f.30).

Punimi nėn numrin rendor 52 ka qenė objekt i njė studimi krahasues me titull “Certaines formations de mots avec des signes de sens ‘tźte’ en franēais et en albanais” ekspozea e tė cilit ka qenė e pranuar nga Komiteti organizativ i XV World Congress on Language Learning (Helsinki July 22-26,1985).

Pėr studimin nėn numrin rendor 53, nė rezymenė frėngjisht tė hartuar nga redaksia, mes tjerash thuhet: “Dans cet article, on apporte de nouveaux éléments tirés du lexique maritime albanais. (…) A part (…) il montre de faēon convaincante que la plupart des termes analysés sont d’origine albanaise.” (-Nė kėtė artikull, sillen elemente tė reja tė nxjerra nga leksiku detar i shqipes. (…). Pėrveē kėsaj (…) ai tregon nė mėnyrė bindėse se shumica e termave tė analizuara janė me origjinė shqipe.”).

Punimi i cituar nėn numrin rendor 59 ėshtė lexuar si kumtesė shkencore nė simpoziumin Gjendja e studimeve albanologjike-rezultate dhe probleme, mbajtur nė Prishtinė nė dhjetor tė viti 1985.

Mendim tė favorshėm pėr studimet e R. Ushakut nga fusha e leksikut detar shpreh edhe studiuesi Etrit Rakaj i cili, mes tjerash, thotė: “Studiuesi kosovar Ruzhdi Ushaku, duke e ēuar mė tej mendimin e Ēabejt thotė se:’(…) nė mbėshtetje tė gjendjes sė kėrkimeve tė sotme nė kėtė fushė, pohimi i dijetarėve (…), jo vetėm qė del pa mbėshtetje tė duhur shkencore, por metodologjikisht i njėanshėm e i papranueshėm’ “(Etrit Rakaj, “Fjalė shqipe nga fusha e detarisė dhe e lundrimit”, nė Hylli i Dritės 5-6 (234-235), v. XXIII, Tiranė, 1995, f. 142).

Ndėrkaq, mė vonė, filologu-shkencėtari ynė eminent prof. dr. Jup Kastrati nė njė punim tė tij Kontributet e Ali Ulqinakut nė leksikografinė shqiptare (botuar nė Ulqini nė rrjedhat e kohės, Art Club, Ulqin ,2000) ndėr tė tjera cek “Kolegu im i nderuar, Prof. dr. Ruzhdi Ushaku, gjuhėtar i mirėnjohur, i ka kushtuar vėmendje studimit tė Fjalorit shqip-turqisht nė planin sinkronik tė sė folmes sė sotme tė Ulqinit.”(f. 191), dhe mė tej (f. 194), po ky studiues yni , duke bėrė fjalė pėr filologun kroat Petar Skok, ballkanologun Gustav Weigand dhe albanologun Norbert Jokl tė cilėt kanė shprehur mendimin se shqiptarėt nuk kanė leksik detar tė vetin vėren se “Dijetarėt tanė Eqrem Ēabej, Lirak Dodbiba, Ndoc Rakaj dhe Ruzhdi Ushaku kanė argumentuar dhe konfirmuar tė kundėrtėn e tezės sė tre shkencėtarėve  tė sipėrpėrmendur.

Studimet qė i ka bėrė R. Ushaku romanit mesjetar Florimont nga viti 1188 (roman ky me syzhe shqiptar-ballkanik, i shkruar nė gjuhėn e vjetėr frėnge), kanė bėrė jehonė nė opinionin tonė shkencor dhe mė gjerė. Punimet e cituara nėn 67, 72 e 75 kanė qenė objekt i kumtesave shkencore, ligjėratave nė kongrese, simpoziume e seminare me karakter vendor e ndėrkombėtar (Prishtinė, 1987, 1989; 1990; Tiranė, 1992; Ulqin, 1995), pėrkatėsisht ai nėn numrin rendor 67, tezat e tė cilit janė pranuar pėr prezantim nė Sixičme Congrčs International d’Etudes du Sud-Est Européen (Sofje, gusht-shtator 1989).

 Ato kanė qenė edhe objekt i emisioneve tė shumta nė Tribunėn e kritikės tė Radio Prishtinės, pastaj nė emisionet e TV Prishtinės (nė emisionin Vepra…vepra tė 07.03 1986, ora 20; Qasje-Tė jetosh me kohėn tė 12.06 1988 (ora 17.30); Promenadė verore (Blloku pėr Flokartin me vlerėsime tė larta tė kritikės)12.07 1988, ora 23 /Shih pėr kėtė tė fundit shkrimet nė Rilindja 16 korrik 1988 dhe Programin javor tė RTV 15-22 korrik 1988 tė nėnshkruar nga S. Zogaj, pėrkatėsisht Mehmet Kraja/).

Ato dėshmojnė pėr gjurmėt e shqipes, pėrkatėsisht tė antroponimeve shqipe nė formė tė shkruar qė nga viti 1188. Si tė tilla hedhin dritė tė re nė njė traditė mė tė hershme se Formula e Pagėzimit, dhe disa antroponime mesjetare pėr tė cilat mendohet tė jenė tė shpjegueshme me mjetet e shqipes dhe pėrmes gjuhės shqipe.

Pėr studimet e R. Ushakut nga ky roman janė dhėnė vlerėsime tė ēmueshme prej tė cilave po cekim disa fragmente: “Njė emėr i tillė, qė ka tėrhequr vėmendjen e botės shkencore ėshtė ai i mėsuesit dhe edukatorit tė Florimontit, durrsakut Flokar (…). Ėshtė meritė e studiuesit kosovar Ruzhdi Ushaku, i cili i pari ka vėnė nė dukje se te antroponimi Flokar kemi njė emėr tė pėrbėrė nga dy fjalė shqipe flokė e ar, d.m.th. kuptimi del qartė: flokarti, njeriu qė ka flokė tė artė. Ky antroponim nuk mund tė nxirret jashtė kontekstit etnogjeografik tė subjektit tė legjendės dhe sagės durrsake tė romanit nė fjalė. Ky kompozim shqip-mė i vjetri antroponim kompozitė e shqipes, i dokumentuar si fjalė e shkruar nė shekullin XII, duhet tė jetė dėgjuar dhe marrė nga Aimon de Varennes-i nė vend, nė mjedisin shqiptar.”(Moikom Zeqo, “Shekulli XII: tema shqiptare nė njė roman nė vargje”, nė Drita (Tiranė), 4 shtator 1988, f. 12; Arnisa Gjergji, “XII e sičcle: le thčme albanais dans un roman en vers” nė Les lettres albanaises, 1/1989, f. 147(Kr. tekstin e njėjtė nė gjuhėn frėnge).

Po ky autor, nė njė artikull tė botuar mė vonė, shkruan: “Pėr kėtė roman kanė bėrė hulumtime dhe profesor Ruzhdi Ushaku nga Ulqini si profesor Mahir Domi. (…). Baba i dytė i Florimontit u bė mėsuesi i ditur durrsak, Flokar, qė sipas Ushakut ėshtė njė emėr i pėrbėrė shqip, (flok dhe ar, pra Flokėarti).(…). Nė kėtė dorėshkrim mali Eleneos kthehet nė frėngjishten e vjetėr nė ekuivalencėn ‘montagne flourie’ (‘mal i lulėzuar’). Kėtė aspekt e ka kapur dhe Alfons Hilka dhe Ruzhdi Ushaku dhe mendojnė se emri Eleneos nė greqisht  do tė thotė tė njėjtėn gjė.(…) Florimont zbėrthehet nė ekuacionin Flor del mont, nė kuptimin ‘Lulja e malit ose lulmal’(…). R. Ushaku mendon, se pėrkthimi nė shqip i antroponimit Florimont si Lulja e malit ėshtė mė afėr tė vėrtetės se sa pėrkthimi si Lulja e botės (…). Kurse emri i babait Matakas lidhet me fjalėn shqipe mat, d.m.th. breg lumi.” (Moikom Zeqo, “Njė dorėshkrim i vjetėr pėr shqiptarėt dhe Durrėsin”, nė Zėri i Kosovės, e enjte 12 mars 1998, f. 12). Po ky autor, nė librin e tij mė tė ri Mes Laokontit dhe Krishtit-Onufri II, Tiranė, Medaur, 2000, f. 142, bėn fjalė pėr meritėn e filologut R. Ushaku i cili ka gjetur antroponie dhe toponime shqip nė eposin mesjetar frėng ‘Florimont’ tė poetit kalorsiak Amon de Varanez (…).”

Pėr studimin e antroponimit Floquart tė R. Ushakut bėn fjalė edhe Dr. Pajazit Nushi nė veprėn e tij Sistemi i grafisė sė tingujve…, Prishtinė, IAP, 1988, f. 15.

Mė sa jemi tė informuar, pėr studimet e R. Ushakut lidhur me romanin Florimont kanė dhėnė vlerėsime edhe studiues si dr. Sami Repishti i cili i ka cilėsuar se hedhin dritė tė re nė errėsirėn mesjetare shqiptare, por nuk i patėm nė dorė kėto tė dhėna pėr t’i cituar nga burimi i dorės sė parė.

Puna shkencore e prof. dr. Ruzhdi Ushakut ėshtė vlerėsuar lart edhe nga studiuesi dhe intelektuali i shquar shqiptar, dr. Moikom Zeqo, pėrfshirė kėtu edhe studimet e disa antroponimeve nga romani mesjetar Florimont me tė cilin ėshtė marrė me sukses autori nė fjalė, duke ofruar njė libėr tė vlefshėm vėllimor dhe shumė frymėzues Grishja e Florimonti.

Nė kohė tė fundit, emrat  Florimont, Bindimiola, Bindi e ndonjė tjetėr, tė marra nė konsiderim si emra tė vjetėr shqiptarė, kanė pasur pėr mbėshtetje burimet bibliografike tė studimeve pėrkatėse tė Ruzhdi Ushakut nė librin e Vladimir Zoto, Fjalor emrash (botuar nė Tiranė mė 2005).

Dr. Rahmi Tuda, nė librin e tij Ēėshtje paremiologjike /Tetovė, Bashkėsia Kulturore Shqiptare, 1995, f. 19-20/, mes tjerash shkruan; ”Studimit tė fjalės sė urtė, me seriozitet tė duhur pėrmes fjalės sė disiplinuar shkencore, i ėshtė kushtuar Ruzhdi Ushaku/ …/Nė librin Kėrkime filologjike/1981/ ai ka dhėnė njė punim tė dendur dhe tė rėndėsishėm pėr paremiologjinė tonė. Autori i ka bėrė njė shkoqitje tė mirė aspektit tematik dhe krahasues. Gjykimet sintetike tė studimit tė tij-rezultat i  analizės sė thellė, janė tė sakta.”

Eseja mbi vjershėn Vdekja e Nositit tė L. Poradecit, cituar nėn 73, ishte edhe objekt e njė kumtese shkencore (Prishtinė, 18-20 nėntor 1999). Nė kuadėr tė shkrimeve tė vlefshme eseistike pėr Lasgushin, Ali Podrimja pėrmend, pėrveē Mensur Raifit, Rexhep Ismailit edhe emrin e R. Ushakut, sigurisht duke pasur parasysh esenė “Njė vdekje qė rron apo metempsikoza e njė vargu”( Shih A. Podrimja: Ofiēina “Shkrimtaria”, nė Zėri 25 maj 1996, f. 43; Libri qė nuk mbyllet, Prishtinė, Rilindja, 1997, f. 140-141).

Vėmendje e kritikės e kanė tėrhequr edhe studimet vėllimore pėr togfjalėshin BURRI I DHEUT dhe pėr BINDIN ilir tė cituar nėn numrat rendorė 74;78, pėrkatėsisht 79 dhe 89. Ato kanė qenė objekt i kumtesave shkencore apo ligjėratave me karakter vendor dhe ndėrkombėtar apo rezultateve tė prezantuara pėrkatėsisht nė Prishtinė Seminarin Ndėrkombėtar GJLKSH 25.08 1987, Kongresin XII botėror tė shkencave antropologjike e etnologjike (Zagreb 24-31korrik 1988); studimi mbi Bindin nė Simpoziumin ndėrkombėtar Shqiptarėt dhe Evropa si kumtesė shkencore e lexuar mė 26.05 1991; ligjėratė nė Seminarin Ndėrkombėtar GJLKSH, 25.08 1990.

Pėr studimin mbi hidronimin BUENA (BUNA), tė cituar nėn 90, 91 (verzioni nė shqip), pėrkatėsisht 92 (verzioni nė anglisht), i cili u paraqit si referim nė Seminarin XVIII Ndėrkombėtar tė GJLKSH nė Tiranė (1996) dhe zgjoi interesim dhe diskutime tė shumta nga studiues shqiptarė dhe tė huaj, studiuesi kosovar Abdullah Konushevci shkruan: “Hidronimi Buena-Buna ka pasur njė interpretim nga mė tė rrallėt nga studiuesi ynė i zellshėm dr. Ruzhdi Ushaku nė studimin (…), nė tė cilin autori pėrfundon me tė drejtė, ndryshe nga E. Ēabej, se ky hidronim, qė ka njė rendėsi tė madhe linguistike dhe etno-gjeografike, rrjedh, nė tė vėrtetė, nga Barbanna antike (…). Pėr dallim nga dijetarėt e mėparshėm, Jokl, Bariē (…) dr. Ruzhdi Ushaku, me njė argumentim tė bindshėm, e bie nė njė vijė tė drejtė Buenėn-Bunėn nga (Bar)banna ilire (…).”(A. Konushevci, “Autoktonia e shqiptarėve nė dritėn e toponimeve”, nė Bujku (Prishtinė), 28 shtator 1998, f. 10).

As. Prof. dr. David Luka, nė njė intervistė tė dhėnė gazetės RD tė Tiranės (29 gusht 1996), mes tjerash shkruan si vijon:”Kam konsultuar shkrimet e R. Ismajlit, B. Bokshit, R. Ushakut e sa e sa tė tjerėve studiues kosovarė. I kam pėrgėzuar me vete gjithnjė pėr guximin nė trajtimin e temave sa tė larmishme e aq tė vėshtira, pėr erudicionin e pėr pėrgatitjen e shkėlqyer (…).”

Prof. dr. Gjovalin Shkurtaj, nė librin e tij Onomastikė dhe etnolinguistikė (Tiranė 2001), ndėr tė tjera shkruan “Shqyrtime interesante  dhe me rezultate tė tumirueshme pėr onomastikėn shqipe tė anėve tė Ulqinit e mė gjerė tė trevave shqiptare nė Mal tė Zi ka sjellė nė kėta dhjetėvjeēarėt e fundit edhe prof. Ruzhdi Ushaku” f. 8 (…). Mė tej, nė f. 36, duke cituar mendimet e R. Ushakut pėr zbėrthimin dhe shpjegimin e hidronimit Barbanna, po ky autor vazhdon me vlerėsimin e tij si vijon: “Kėshtu, shpjegimi i stėrholluar dhe interesant i prof. Ushakut, nė njė fare mėnyre shpie, ndonėse me njė arsyetim e argumentim tjetėr, pikėrisht te fjala shqipe popullore buenė ku rrekej me aq sukses edhe shpjegimi i prof. E. Ēabejt.”(f. 36-37) Nė vazhdim, ky autor me keqardhje konstaton se akademik Shaban Demiraj, nė njė punim tė tij tė mė vonshėm pėr Bunėn, “nuk e zė nė gojė trajtimin e bėrė para tij nga R. Ushaku. Sidoqoftė, pavarėsisht nga rrugėt jot ė njėjta tė argumentimeve, pėrfundimet e tyre janė tė pėrafėrta dhe nė thelbin e tyre identike me sa kishte shestuar qyshkur E/ Ēabej (…).” Studiuesi Shkurtaj u referohet edhe disa pikėpamjeve tė tjera teorike tė R. Ushakut (Kr. f. 67 pasim).  

Lidhur me disa studime e punime tė tjera tė R. Ushakut po citojmė njė fragment nga Buletini nr. 30 tė 18.11 1985 ku, mes tjerash thuhet: “Edhe punimet e studimet tjera shkencore tė cituara mė lart, dallohen me rezultate shumė tė rėndėsishme shkencore. Nė to janė studiuar me kompetencė shumė probleme tė cilat e avancojnė dukshėm mendimin shkencor nė fushėn e gjuhėsisė shqiptare, filologjisė dhe mė gjerė.” Sa u takon disa eséve tė cituara, po nė kėtė Buletin figuron edhe ky vlerėsim i pėrgjithshėm: “Kandidati ka botuar edhe njė numėr esésh gjuhėsore-letrare tė cilėt, pėr nga tematika dhe metodologjia paraqesin ndihmesė tė rėndėsishme eseistikės gjuhėsore-letrare (…).”

Vlen tė ceket se njė numėr i madh i kėtyre eséve janė emetuar sidomos nė emisionet Tribuna e kritikės dhe Rrjedhat e kulturės tė Radio Prishtinės kah fundi i viteve 70 dhe gjatė viteve 80.

Mbase nuk ėshtė e tepėrt tė ceket se shumė prej punimeve shkencore, sidomos ato nga romani Florimont, pastaj disa nga libri Kėrkime filologjike, studimi pėr Bindin ilir, togfjalėshin Burri i dheut dhe tė ngjashėm me to, janė prezantuar shkurtimisht nė rubrikėn Kush e di? dhe Enciklopedia e vogėl e gazetės Rilindja tė Prishtinės sidomos shpesh gjatė viteve 80.

Nė njė raport tė muajit janar tė vitit 2000, dėrguar nga zoti Christian Duhamel institucionit tė Ministčre de l’éducation Nationale de la recherche et de la technologie, qė ka tė bėjė  me misionin e tij tė 3-10 dhjetorit 1999 nė Kosovė, R. Ushaku cilėsohet si profesor i njohur i frėngjishtes dhe i filologjisė, njeri i njė kulture tė madhe “(…) Professeur de philologie(…). Homme d’ une grande culture et connu de tous les professeurs de franēais du Kosovo”).

Pak mė vonė, ambasadori i Francės, zotėri Bernard Garancher (shef i Bureau de Liaison de la France, nė Prishtinė) me rastin e inaugurimit tė ECF ( Kėndit kulturor francez) nė Prishtinė, i kushton njė poemė Kosovės, ku njė strofė i kushtohet figurės sė prof. dr. Ushakut, me epitetet apo atributet puissance tutélaire, fičre allure, imposante race, autorité (Zotėri Ushaku, mbrojtės fuqiplotė, me qėndrimin krenar tė njė race impozante qė tregojnė autoritet).

Kėsaj do t’i shtonim edhe njė vlerėsim tė studiuesit dhe krijuesit tė mirėnjohur Moikom Zeqo, i cili nė njė intervistė/ Koha javore nr. 24, 1 gusht 2002, f.8/ shprehet si vijon: “Nga Ulqini njoh poetin e veēantė Basri Ēapriqi dhe sidomos filologun e spikatur dhe studiuesin shumė tė talentuar Ruzhdi Ushakun”. Po ky studiues nė mbrėmjen e 04 gushtit 2003 ishte referues kryesor pėr veprimtarinė shkencore tė R. Ushakut dhe kėtu do tė veēonim ndonjė fragment nga referati i tij sipas informatės qė jep Ibrahim Berjashi nė gazetėn “Bota sot” tė 06.08. 03 nė artikullin “Studiuesi qė vėrtetoi autoktoninė bregdetare tė shqiptarėve”(Bota sot 06.08 03. f. 21): “Dr. Ushaku realizon sintezat, por jo si kallėpe tė gatshme, por si rikonstruktime tė sė vėrtetės, qė here-herė duket si e shpėrbėrė, e humbur, pa shpresė pėr ta gjetur. Njohja e thellė e arketipeve  homerike, e disa botėve mitologjike, njohja e thellė e folklorit, pėrrallės dhe kėngės popullore shqiptare, sidomos tė Ulqinit, e bėjnė atė pishtarmbajtės tė disa hipotezave dhe tezave kulturologjike origjinale,  tė cilat i ka thėnė vetėm ai deri mė tash (…).”Ndėrkaq, studiuesi Haxhi Shabani, ndėr tė tjera, pėr R. Ushakun shkruan: “Profesor dr . Ruzhdi Ushaku, duke u marrė me problemet nga mė tė vėshtirat tė periudhave tė errta tė gjuhės, kulturės, traditės e shkencės shqiptare nė pėrqasje me kulturat fqinje, mesdhetare e mė gjerė neolatine, ėshtė bėrė model sesi duhet ecur nė shkencė nė formė dhe nė pėrmbajtje. Ai duke mos marrė hov asnjėherė pėr tė shpejtuar, por duke qenė gjithnjė i gatshėm pėr zbulimin e tė dhėnės shkencore, analizimin e argumenteve tė dijes dhe mė nė fund duke bėrė shkencė tė vėrtetė, ka arritur qė nė gjallje tė vetė tė bėhet pjesė mė e mire e traditės shkencore  tė shqiptarėve nė fushė tė albanologjisė. Pėrmendja e shpeshtė e emrit tė trurit tė albanologjisė shqiptare deri mė sot, prof. Eqrem Ēabejt nga vetė prof. Ushaku, ėshtė edhe njė provė se njė pohim i tillė ėshtė i saktė.”

Shkrimtari dhe intelektuali i spikatur shqiptar Dritėro Agolli, nė njė intervistė dhėnė pėr Koha javore tė Podgoricės  R. Ushakun e cilėson si “njė linguist i vėrtetė qė e shtrin horizontin e tij jo vetėm thjeshtė nė problemin e gjuhėve, emrave shqiptarė, por  edhe nė histori, arkeologji etj.”

Autoriteti shkencor i R. Ushakut nė fushėn e etimologjisė ka zėnė vend edhe nė internet nė kuadėr tė Forumit shqiptar tė datės 26 02. 2003 (kr. http://www.forumishqiptar.com/showthread.php?threadid=13213), duke u radhitur menjėherė pas Ēabejt, dhe duke vazhduar nėn nr. 14826 tė 27 03.2003  prezantimin  e shkurtėr tė  studiuesit Ushaku dhe tė  studimit tė tij mbi Bindin si model, me paralajmėrimin e vazhdimit tė kėtij studimi  por edhe tė njė studimi tjetėr tė  tij “Mbi njė antroponim mė tė hershėm tė shqipes tė vitit 1188”. 

Si mirėnjohje e pėrgjithshme disa punimeve tė tij nga fusha e detarisė dhe ēėshtjeve homerike do tė citonim njė pjesė nga njė letėr e datės 15 mars 1988, dėrguar profesor Ushakut nga intelektualja dhe studiuesja franceze, zonja Yvette Lucas nga Parisi, letėr kjo nė tė cilėn bėn fjalė pėr kėrkimet e saj rreth fjalėve dhe shprehjeve gjeografike nė disa vepra tė Ismail Kadaresė. Nė kėtė kontekst mes tjerash ajo shkruan :”Je me souviens que ce domaine de recherches est singuličrement le vōtre, car j’ai lu plusieurs articles de vous, notamment sur les termes maritimes de la région d’Ulqin. – J’apprécie beaucoup aussi les recherches que vous faites sur l’étude comparée des thčmes mythologiques de l’ Odyssée par exemple avec ceux de la tradition originale albanaise, qui ouvrent des horizons inédits, et que je retrouve dans certaines pages de Kadaré, notamment de son dernier ouvrage publié en France: Eschyle, l’éternel perdant.”( sipas tė cilės shihet se kjo hulumtuese i njeh dhe i ēmon kėrkimet e Ushakut sidomos nga fusha fusha e detarisė e nė veēanti kėrkimet qė kanė tė bėjnė me studimin krahasues tė temave mitologjike tė Odisesė me ato tė traditės burimore shqiptare, qė hapin horizonte tė reja, origjinale, tė cilat ajo i njeh apo vėren nė disa faqe tė Kadaresė, sidomos tė veprės sė tij tė fundit pėr Eskilin tė botuar nė Francė).

R. Ushaku ka meritė edhe pėr zbulimin e veprės Ilahi shqip tė bejtexhiut ulqinak Hysejn Nexhatiut (i njohur si Cen Bushati), tė cilėn ia besoi pėr transkriptim Nehat Krasniqit (shih: Nehat Krasniqi, “U gjet vepra ‘Ilahi shqip’ e bejtexhiut ulqinak Hysejn Nexhatiu”, nė: Bujku (Prishtinė), 09.02 1993, f.6.).

R. Ushaku ka pėrkthyer nga gjuha frėnge njė vepėr vėllimore (2 vėllime) Le Prophčte de l’Islam tė autorit Muhammad Hamidullah, vepėr kjo qė kap mbi 1.500 faqe tė daktilografuara dhe ėshtė nė botim tė shtėpisė botuese Logos-A tė Shkupit.

Nė gazėtėn Kronika (Kronika festive e vitit 2000) qė botohet nė Mal tė Zi, Ruzhdi Ushaku shpallet personalitet i vitit (Ruzhdi Ushaku-personalitet i shkencės e kulturės shqiptare, shkruar nga Haxhi Shabani). Pėr vitin 2002 Ruzhdi Ushaku shpallet laureat i shpėrblimit  vjetor qė e ndan Shoqata e intelektualėve ART CLUB e Ulqinit. Manifestimi dhe dorėzimi i shpėrblimit u organizua nė kuadėr tė Kalimeres poetike mė 04 gusht 2003.    

Disa fjalė pėr arritjet dhe ndihmesat shkencore tė R. Ushakut nė fushat e dijes filologjike-gjuhėsore

Nuk ka dyshim se pėr arritjet dhe ndihmesat shkencore tė R. Ushakut janė dhėnė vlerėsime tė larta dhe tė ēmueshme nga studiues tė ndryshėm dhe shkencėtarė kompetentė tė shkencės sė filologjisė dhe gjuhėsisė shqiptare dhe tė huaj. Arritjet e tij nė fusha tė ndryshme tė dijes janė evidente dhe tė pranuara nė mėnyrė meritore dhe tė argumentuara nga opinioni shkencor e intelektual dhe ato do tė mund tė pėrmblidheshin shkurtimisht si vijon:

R. Ushaku, nė radhė tė parė ėshtė romanist dhe ndihmesa e tij ėshtė e shėnueshme nė fushėn e sintaksės frėnge, qė pėr mendimin tonė, e kėtė e ka hetuar edhe kritika kompetente, ėshtė njė ndėr rastet e rralla qė njė i huaj tė merret me ēėshtjen shumė tė vėshtirė e tė stėrhollė tė sintaksės sė periudhės me fjali tė varur kushtore nė gjuhėn frėnge, duke arritur, siē pohon kritika, tė plotėsojė njė zbrazėti tė krijuar pas tezės sė famshme tė R. L. Wagner-it, profesor eminent frėng nė Universitetin e Sorbonės. Merita e madhe e studiuesit tonė ėshtė se ai ka vėnė nė dukje dhe e ka argumentuar njė tip tė ri Aa tė fjalive kushtore tė frėngjishtes dhe se ka zhvilluar e thelluar dukshėm paraqitjen grafike tė sistemeve kryesore hipotetike si nė aspektin kohor ashtu edhe nė atė tė modalitetit logjik. Kėto shema janė tė aplikueshme edhe nė sistemet pėrkatėse tė shumė gjuhėve tė tjera.

Duke shfrytėzuar njohuritė e thella nga kjo fushė, R. Ushaku ka bėrė edhe njė studim krahasues mes sistemeve hipotetike themelore tė gjuhės frėnge dhe barasvlerėsve tė tyre nė gjuhėn shqipe, duke i prezantuar kėto rezultate nė Kongresin III tė Lidhjes sė shoqatave tė gjuhėsisė sė aplikative nė Sarajevė (1983). Me kėtė studim ai dėshmoi dhe argumentoi para njė opinioni shkencor eminent se shqipja posedon, nė krahasim me gjuhėn frėnge, njė gamė mė tė pasur tipash tė fjalive hipotetike, me njė laryshi kombinimesh strukturore dhe vlera tė stėrholla dhe eksplicite emocionale pėr shprehjen e mendimit hipotetik, sidomos duke inkuadruar edhe trajtėn foljore tė mėnyrės dėshirore tė kombinuar me lidhėzėn NĖ, dhe, nė aspektin e transponimit kohor, edhe me tė kryerėn e thjeshtė tė paraprirė nga lidhėza PO, pėr tė shprehur tė ardhmen e afėrt tė mendimit hipotetik.

Kontributet e tij shkencore janė tė dukshme edhe nė fushėn e onomastikės, veēanėrisht nė toponimi dhe antroponimi. Vlen tė pėrmenden sidomos studimet e tij nė lidhje me romanin mesjetar Florimont nga viti 1188 tė shkruar nė gjuhėn e vjetėr frėnge, roman ky me temė shqiptare-ballkanike. Ky studiues ka arritur tė dėshmojė nė mėnyrė tė argumentuar se emėrvendi Albanie i pėrmendur shpesh nė kėtė roman si principatė me Durrėsin (Duras) si kryeqendėr, nuk mund tė konsiderohet fiktiv, por krahas atyre Esclabonie, Bolgrie, Macidoine si emra tė vendeve fqinj qė pėrmenden nė kėtė roman, nuk i largohet nė thelb realitetit historik tė njė principate tė asaj kohe. R. Ushaku, pėr herė tė parė zbėrthen me mjetet e shqipes antroponimet Floquart (Flokart) dhe Mataquas (Matakas), tė cilėt kanė kaluar nėpėr filtrin e tubimeve shkencore me karakter vendor dhe ndėrkombėtar, dhe deri mė sot nuk janė kundėrshtuar. Me kėtė dėshmohet se shqipja e asaj kohe kishte njė sistem tė formuar fjalėformues kompozitor (tek antroponimi Floquart i zbėrthyeshėm si Flok+art), pėrkatėsisht prapashtesor mbi bazėn e fjalės vendėse Mat tek ai Mataquas i zbėrthyeshėm si Mat-aqu-as). Duke e rindėrtuar me sukses antroponimin e tretė Florimont si njė pėrkthim nga antroponimi i hershėm i shqipes “Lulmal” (“Lulja e malit”), R. Ushaku korrigjon shpjegimin e studiuesve tė mėparshėm tė kėtij romani A. Rizop dhe A. Hilka tė cilėt, duke u mbėshtetur nė njėrin kuptim tė fjalės mont tė gjuhės vjetėr frėnge, emrin Florimont e pėrkthejnė apo shpjegojnė si Die Blume der ganzen Welt (=”Lulja e tėrė botės”).

Po nga ky roman Ushaku nė kohėt e fundit ka arritur rezultate nė studimin e disa motive onomastike dhe folklorike krahasuese, gjurmėt e tė cilave janė ruajtur nė diakroni nė traditėn kulturore shqiptare. Kėto rezultate i ka paraqitur nė Seminarin XIX GJLKSH tė mbajtur nė Prishtinė (gusht 2000), kurse disa studime ende tė pabotuara, do ta shohin dritėn nė librin e tij tė pestė me radhė.

Gjithnjė nė fushėn e onomastikės mesjetare dhe antike R. Ushaku ka dhėnė rezultate tė shėnueshme edhe tė vlerėsuara si risi nga kritika, nė studimin e tij mbi prejardhjen e hidronimit Buena (Buna) nė mėnyrė tė pashkėputshme nga Barbanna antike, nė dallim prej studiuesve tė deritashėm tė cilėt nė mungesėn e argumenteve tė mjaftueshme, e pranojnė se emri i Buenės nuk mund tė lidhet me emrin antik tė Barbanna-sė. Ky studim dėshmon, dhe deri mė sot nuk e kemi tė njohur ndonjė kundėrargument, se vazhdimėsia etnogjeografike dhe gjuhėsore iliro-shqiptare nė kėtė hapėsirė nuk mund tė mohohet. Nė kėtė kategori tė ndihmesės sė tij hyjnė edhe studimet mbi toponimin Valdanos tė cilin R. Ushaku e zbėrthen si emėr kompozitor me simbiozė latino-romane dhe shqipe si “Lugu i Nuses” (pra “Lugu i nimfės, floēkės sė detit”), e jo si thjeshtė romane Val di noce me kuptim “Lugu i arrės,” siē ėshtė menduar deri mė sot. Edhe etnonimi ulqinak, objekt i njė studimi tė veēantė, sipas R. Ushakut, nuk ka tė bėjė me njė prapashtesė -ak tė sllavishtes, siē mendojnė disa studiues sllavė e tė huaj, por me njė prapashtesė me prejardhje mesdhetare, pra tė lashtė ilire -at e cila nė shumė emra mesjetarė ka dhėnė -ak.

Studimet e sipėrshėnuara si dhe ndonjė tjetėr sikur ai pėr fenomenin e gėrshetimit etimologjik e semantik tė emrit rrashtė tė shqipes me testa tė latinishtes, ngėrthejnė gjithsesi edhe qasje tė fonetikės historike, tė semantikės dhe dukurive gjegjėse nė planin krahasues me gjuhė dhe kultura tė tjera, sidomos me ato romane.

Si fushė e veēantė e studimeve vėrtetė tė dalluara dhe me peshė tė madhe pėr gjuhėsinė shqiptare nė fushėn krahasuese ėshtė ai pėr togfjalėshin Burri i Dheut, studim ky mjaft vėllimor (dy tabakė autori), ku gėrshetohen aspektet e studimit gramatikor, sintaksor dhe leksiko-semantik, antropolinguistik, psikolinguistik, gjithnjė nė planin krahasues me kulturat mė tė lashta tė Ballkanit dhe mė gjerė. Duke u shėrbyer me metodėn e rindėrtimit, autori arrin nė pėrfundim se kemi tė bėjmė me njė togfjalėsh tė llojit tė vet i cili dėshmon pėr konceptet e bashkėrenditura jashtėgjuhėsore, tė njė origjine tė lashtė me karakter pagan, e tė ruajtura nė fjalėformim togfjalėshi nė gjuhėn shqipe. Rezultatet e kėtij studimi janė paraqitur opinionit shkencor me karakter vendor dhe ndėrkombėtar, si kumtesė ose ligjėratė.

Nė kėtė kontekst, sipas tė gjitha gjasave, studimi mė sensacional dhe i mbėshtetur mirė nė materialin epigrafik, folklorik, mitik-religjioz, gjuhėsor, gjithnjė nė aspektin krahasues me kulturat gjegjėse tė Ballkanit dhe atė tė Mesdheut, ėshtė studimi voluminoz pėr Bindin ilir, zotin e ujėrave. Me kėtė studim tė Bindit nė aspektin mitologjik, gjuhėsor leksiko-semantik dhe etimologjik, autori gjend edhe dėshmi tė hallkave gjuhėsore tė hapėsirės sė Ilirisė dhe ato kohore gjegjėse prej oronimit Pindos tė dėshmuar nė shekullin VI para erės sė re, kah dėshmia epigrafike e shek. I tė erės sė re, ajo e shkruar nė shekullin VI tė erės sė re, nė mėnyrė tė tėrthortė edhe nė shekullin XII, dhe nė traditėn mė tė lashtė gjuhėsore e folklorike tė shqiptarėve. Gjurmėt e Bindit tė hetuara nė besime, rituale, mite, pėrralla e gojėdhėna fjalėformime e ndėrtime tė ngurtėsuara gjuhėsore, domethėnėse edhe brenda togfjalėshave tė ngurtėsuar, tė paktėn deri mė sot tė pakundėrshtuara, janė dėshmia mė e fortė pėr autoktoninė e shqiptarėve nė viset bregdetare prej kohėve mė tė lashta. Aq mė parė kjo del e besueshme kur dihet se Bindi ilir qė nga dėshmia epigrafike e shekullit I na del si pandan i Neptunit romak, andaj pėr njė kulturė apo etnos qė e ka zotin e ujėrave dhe tė detit Bindin si pandan tė Neptunit romak dhe Poseidonit grek, nuk dimė se ēfarė dėshmie mė tė fortė duhet tė ketė pėr tė argumentuar autoktoninė e shqiptarėve nė viset bregdetare.

Nė funksion tė kėsaj dėshmie R. Ushaku edhe mė herėt ėshtė rrekur me ēėshtje tė kohės homerike, duke studiuar nė mėnyrė krahasuese disa relikte gojėdhėnash, tregimesh tė moēme shqiptare tė afrueshme me motive tė ngjashme qė ndeshen nė Odisenė e Homerit, siē ėshtė ai pėr Peshkatarin dhe xhindin i krahasueshėm me episodin Polifemi dhe Odiseu, ku gėrshetohet edhe ambienti detar. Vlerat e kėtij studimi, janė ēmuar lart nga kritika dhe ai, tė paktėn deri mė sot, nuk ka qenė i kontestuar me kundėrargumente, por pėrkundrazi sa vjen e pėrforcohet me tė dhėna tė reja tė cilat do tė vihen nė pah nė versionin e plotėsuar qė parashihet tė botohet nė gjuhėn frėnge.

Mbase, duke mbajtur parasysh studimet e prof. Ushakut pėr Bindin ilir, truporen e gruas ilire nga Dimali, tė krahasuar me veshjen e grave tė Shestanit, motivet e gojėdhėnat iliro-shqiptare tė krahasueshme me ato pėrkatėse homerike, por  tė argumentuara si tė pahuazuara, dhe studimet e tjera filologjike-gjuhėsore tė kėtij lloji, kanė shėrbyer si mbėshtetje pėr njė vlerėsim tė ilirologut tė spikatur Akademik Aleksander Stipēeviqit i cili, nė njė takim me At Vinēenc Malajn nė Zarė, pėr R. Ushakun ėshtė shprehur si vijon: - (…) nė qytetin e Zarės, nė njė takim me Akademik Aleksander Stipēeviq, kur Padėr Vinkoja po e falenderonte pėr kontributin e tij, pėr gjenezėn e shqiptarėve, si njė nga mė tė shquarit e studiuesve tė shqiptarėve, ai ia ktheu me njė buzėqeshje tė lehtė : “Zoti MALAJ! Mos harroni kurrė, se atje nė Ulqin, ka edhe njė Profesor, shumė tė ditur dhe tė nderuar, qė e quajnė RUZHDI USHAKU I CILI KA DHĖNE NJĖ KONTRIBUT TĖ SHQUAR PĖR STUDIMET ILIRO-SHQIPTARE dhe mė gjerė…………….” (Sipas dokumentit tė ruajtur nga Prof. Gėzim My. Uruēi nga Shkodra qė figuron nė bibliografi).  

Nė funksionin e autoktonisė bregdetare tė shqiptarėve, R. Ushaku ka vėnė nė spikamė, nė dallim prej studiuesve paraprakė tė kėsaj ēėshtjeje, e kėtė e ka hetuar pjesėrisht edhe kritika, rėndėsinė e pamohueshme dhe shumė relevante tė pėrrallave, tregimeve, ritualeve, proverbave dhe shprehjeve me motive detare shqiptare, qė sipas mendimit tonė mund tė kenė edhe rėndėsi mė tė madhe dhe mė tė sigurt pėr dėshminė e autoktonisė se sa terminologjia detare nė kuptimin e ngushtė, terminologji kjo e cila shumė mė lehtė mund tė zėvendėsohet me mbishtresa tė reja se sa kategoritė etnolinguistike tė zėna ngoje.

R. Ushaku, me invencė e prirje, dhe me qasjen e analogjisė, ka krijuar dhe kodifikuar edhe ndonjė term tė ri tė cilėt siē u pa, kanė ndeshur nė pėrdorim tė shpeshtė dhe zėnė vend nė leksikologjinė dhe leksikografinė shqiptare.

Rezultatet e pamohueshme tė sipėrpėrmendura mbėshteten nė qasjet e tij kryesisht interdisiplinare dhe krahasuese me gjuhė dhe kultura tė tjera, ku gėrshetohen disiplinat si fonetika historike, gramatika historike, leksikologjia me semantikė dhe njėsitė mė tė mėdha e kontekstet mė tė gjėra tė trashėgimisė gojore e folklorike tė shqiptarėve nė gjirin krahasues tė kulturave dhe gjuhėve tė tjera tė Ballkanit dhe mė gjerė.

Rezultatet e tij shkencore ai i ka paraqitur dhe mbrojtur kryesisht nė tubime tė shumta shkencore me karakter vendor dhe ndėrkombėtar, nė vend dhe botė, duke i botuar kryesisht nė revistat pėrkatėse ose botime tė veēanta. Nė kėtė kontekst vlen tė ceket se disa kumtesa tė tij tė rėndėsishme si ajo pėr hidronimin Buna, pėr etnonimin ulqinak, Kalanė e Shkodrės, si dhe ajo nga Simpoziumi Shqiptarėt nė fund tė shekullit XX (Prishtinė dhjetor 1997), paraqesin rezultate tė rėndėsishme edhe me karakter polemizues me autorė tė ndryshėm, pėr ēėshtje filologjike-gjuhėsore tė shqipes.

Me rastin e shėnimit tė 65 vjetorit tė lindjes dhe 40 vjetorit tė punės krijuese –shkencore tė Ruzhdi Ushakut (Ulqin, 2003) referuesit kryesor, prof. dr. Gjovalin Shkurtaj , nga Universiteti i Tiranės dhe mr. Basri Ēapriqi nga Universiteti I Prishtinės, vlerėsuan lart punėn dhe veprėn e kolegut tė tyre. Nga mendimet e tyre po veēojmė: “Dr. Ruzhdi Ushaku shquhet nė brezin tonė, si  tė thuash pas-ēabeian, pėr formimin e tij tė shėndoshė filologjik dhe pėr njohjen e mirė tė shumė gjuhėve tė huaja (…)Ai i ka pėrdorur kėto si mjete tė vlefshme nė kėrkimet e tij shkencore tė shumėnduarshme: albanologjike, etnolinguistike  dhe etnofolklorike nė ravijėzimet historike e kulturore tė pėrgjithshme dhe nė esetė e shkrimet e tij mė tė veēanta e tė shumėnduarshme .Pėr kėtė na dėshmon erudicioni i tij i vėrtetė, i gjerė si dhe bibliografia aq e shtrirė  dhe e shumėnduarshme qė ai shfrytėzon, pėrmend dhe citon me fryt  nė studimet e tij.  Shprehim bindjen e plotė se shkrimet e dr. Ruzhdi Ushakut  karakterizohen nga prurje aq tė shumta e tė ndryshme, saqė tė pohojmė pa droje  se ai ‘noton’ mė thellė e mė gjerė se kushdo  tjetėr nė literaturėn  albanologjike nė gjuhė tė huaja”(“Buzuku” 13/2003, f. 14). Kurse magjistėr Basri Ēapriqi thekson: “(…) Ushaku tash ėshtė njė emėr tepėr serioz qė imponon me fuqinė e argumentit, me imagjinatėn e pasur e tejet depėrtuese, me aftėsinė e pėrafrimit e tė pėrngjasimit tė fenomeneve, me durimin dhe seriozitetin e parashtrimit tė problemeve , me shikimin e gjerė si dhe  me kulturė tė ēėshtjeve si dhe me kulturėn e dyshimit tė pėrhershėm dhe mosinsistimin emocional pėr ēėshtjet qė nuk mund tė mbėshteten me argumente tė forta tė palėkundshme. Me studimet e tij, ky njeri ka arritur  tė kapėrcejė me sukses dy barriera shumė penguese nė ballkanologjinė e ngarkuar me frustrime e paragjykime. Ka arritur tė sfidojė dhe tė pėrmbysė paragjykimet dhe nihilizmin tendencioz tė fqinjėve, si dhe ka arritur tė tejkalojė emocionet e shkencės shqiptare nė tė gjykuarit pėr fenomene tė ndjeshme kombėtare”(Koha javore –Podgoricė, 11 dhjetor 2003, f. 13),   

K o n k l u z i o n e

Duke u formuar si romanist nė Sarajevė, R. Ushaku si student i vitit tė katėrt, gjatė vitit akademik 196-62, hartoi, nė cilėsinė e punimit tė seminarit njė studim tė thuktė (rreth 2 tabakė autori) mbi Femrat nė teatrin e Zh. Rasinit (Les femmes dans le théātre de Jean Racine), tė cilin e mbrojti me sukses nė vitin 1963 para komisionit nė pėrbėrje dr. Midhat Shamić, dr. Hanifa Kapixhiq dhe dr. Branko Xhakula (punimi u botua nė versionin shqip nė mėnyrė autentike nė Sfinga 1999 cituar nė bibliografi).

Edhe gjatė specializimit mė se njėvjeēar nė Paris, ku i kreu studimet e larta moderne frėnge, ai vazhdoi formimin e tij si romanist duke u pajisur me dije dhe horizonte tė reja tė romanistikės dhe me metodat mė tė avancuara tė asaj kohe. Si romanist formohet edhe mė tutje nė seksionin e Romanistikės tė Fakultetit tė Filologjisė tė Universitetit tė Beogradit nėn udhėheqjen e mentorit tė tij, romanistit nė zė Vlado Drashkoviqit. Nė formimin e tij ndikoi shumė edhe romanisti e profesori eminent i Universitetit tė Sorbonės R. L. Wagner, pastaj profesor E. Ēabej, Mahir Domi si dhe Idriz Ajeti, sidomos nė fushėn e kėrkimeve albanologjike. Sa ishte i rėndėsishėm ndikimi i kontakteve tė tij me profesor Ēabejin e ilustron edhe njė e dhėnė e shėnuar si vijon: ”Ruzhdi Ushaku me veprėn Kėrkime filologjike plotėsoi nė mėnyrė integrale studimet nga fusha e leksikut autokton detar tė shkencės sė gjuhėsisė shqiptare, duke realizuar dėshirėn dhe porosinė e profesorit tė nderuar E. Ēabejt, i cili kishte vėrejtur te ky punonjės shkencor njė zellė tė madh, prirje dhe intuitė tė hollė nė hulumtimin e leksikut detar, ndaj e kishte porositur qė t’ithellojė e t’ i zgjerojė punimet e veta nė njė vepėr gjuhėsore tė kėsaj natyre”(Mehmet Halimi, “Vepėr me interes tė veēantė pėr gjuhėsinė shqiptare”, nė Vėshtrime gjuhėsore, Prishtinė, IAP, 1993, f. 176).

Nga vlerėsimet e shumta pozitive tė kritikės nė vend dhe botė, si dhe nga referatet e oponencat e ndryshme pėr temat e magjistraturės dhe doktoraturės, referatet pėr zgjedhjet e tij profesor inordinar dhe ordinar nė Fakultetin e Filologjisė, shihet se ai, pėrveē rezultateve tė shėnueshme nė fushėn e sintaksės frėnge, nė mėnyrė tė vazhdueshme dhe tė sigurt ka ēelur shtigje tė reja hulumtimi nė fushėn e filologjisė dhe gjuhėsisė krahasuese, duke u formuar si shkencėtar solid dhe duke dhėnė ndihmesė dhe rezultate tė shėnueshme nė fushė tė romanistikės por edhe nė atė tė albanistikės nė kontekstin e studimeve filologjike dhe gjuhėsore krahasuese.

Falė rezultateve tė tij tė dukshme dhe stabile, metodologjisė sė avancuar tė punės shkencore, pėrgatitjes solide teorike, invencės dhe guximit tė argumentuar intelektual, ai ka arritur me punimet e tij, tė vlerėsuara lart nga kritika, tė zė vend meritor nė studimet romanistike dhe ato albanistike nė vend dhe jashtė.

Meqė mendimi shkencor depėrton ngadalė, gjthsesi pritet qė edhe e ardhmja tė dėshmojė pėr vlerat dhe ndihmesat e tij shkencore, qoftė pėr t’i pėrforcuar ato me tė dhėna plotėsuese tė reja, qoftė edhe eventualisht pėr t’i relativizuar ato tė paktėn me poaq argumente qė pėr ndonjė ēėshtje tė shtruar apo tė konsideruar tė zgjidhur, do tė dėshmonin tė kundėrtėn. Edhe nė rastet e tilla vlera e mendimit tė tij shkencor do tė ishte nė tė mirė tė cytjes sė mendimeve tė reja shkencore tė gjeneratave qė vijnė dhe tė studiuesėve tė ardhshėm nė fushėn e hulumtimeve dhe studimeve pėrkatėse.

Bibliografi referitive: tė huajt dhe shqiptarėt pėr R. Ushakun

1.      Agolli, Dritėro, “Gjithmonė kam qenė shkrimtar i vėrtetė” (Intervistė), nė Koha javore (Podgoricė), 21 gusht 2003, f. 9.

2.      Ajeti, dr. Idriz (bashkė me recensentėt dr. Vlado Drashkviq dhe dr. Pera Polovina nga Universiteti i Beogradit), Buletini nr. XVI i Universitetit tė Prishtinės, Prishtinė, 15.09 1980. f. 1-8;1-7.

3.      Ajeti, Idriz, Recension pėr dorėshkrimin Kėrkime filologjike, Prishtinė, 1980.

4.      Ajeti, dr. Idriz (bashkė me recensentėt dr. Vlado Drashkoviq dhe dr. Pera Polovina), Buletini i Universitetit tė Kosovės, nr. 30, 18.11 1985, f. 1-11;1-10.

5.      Ajeti, dr. Idriz (bashkė me dr. Abdullah Karjagdiun), Recension pėr dorėshkrimin  Paralele tė ligjėrimit poetik tė 26. 02 1986.

6.      Azemi, Emin, “Dėshmi mbi pasurinė shpirtėrore” (Pėr Kongresin e XXXII tė LSHF tė Jugosllavisė), Bota e re (Prishtinė), 15 tetor 1986, f. 18.

7.      Baliu, Begzad, Ēėshtje tė studimit tė omomastikės nė veprėn e Eqrem Ēabejt (punim magjistrature), Prishtinė, I A P, 1999, f. 95;118; 144-145.

8.      Baliu, Begzad, Gustav Majer dhe albanologjia, Prishtinė, Shpresa, 2000,f.106-107.

9.      Baliu, dr. Begzad, “Gjendja e toponimisė nė arealin shqiptar tė Malit tė Zi”, nė Gjendja e toponimisė shqiptare nė Ballkan, Prishtinė, ERA, 2004, f. 46.

10.  Bejta, dr. Murat, Parathėnie (pėr: Fjalorin e fjalėve tė huaja, Prishtinė, IAP,Rilindja, 1988, f. VII.

11.  Berjashi, Ibrahim, “Promotor i lėvizjes sonė kombėtare”(Sesion shkencor pėr Ymer Prizrenin), Bujku (Prishtinė), 20 prill 1996, f. 2.

12.  Berjashi, Ibrahim, “Liturgjitė e urrejtjes”, Bujku, 30 shtator 1998, f. 11.

13.  Biēoku, dr. Kasem, “Hapėsira gjeografike shqiptare dhe lidhjet ndėrkrahinore gjatė mesjetės”, nė Kosova, Tiranė-Prishtinė,1994, f. 14.

14.  Biēoku, dr. Kasem, Lidhjet ndėrkrahinore dhe ndikimi I tyre nė luftėn e shqiptarėve kundėr pushtuesve osman gjatė shek. XIV-XV”, nė Ēėshtja e Kosovės njė problem historik dhe aktual, Tiranė, 1996, f. 56.

15.  Blaku, mr. Murat, “Veprimtaria shkencore e akademik Idriz Ajetit” (nė veprėn Idriz Ajeti, Studime gjuhėsore nė fushėn e shqipes I, Prishtinė, Rilindja, 1982, f. 25 .

16.  Bogiqi, H., “Vepėr e rėndėsishme shkencore” (Recension pėr veprėn Kėrkime filologjike), Fjala (Prishtinė), 15 shkurt 1982, f. 15.

17.  Brisku, Bahri, “Ruzhdi Ushaku-magjistėr i shkencave filologjike”, Rilindja (Prishtinė), 19.10 1972, f. 10.

18.  Brisku, mr. Bahri, Deti dhe detarėt nė letėrsinė popullore shqiptare (dorėshkrimi idisertacionit tė doktoratės), Prishtinė, UP- Fakulteti Filozofik, 1990, f. 507; 521- 522;524-525;529;562 et passim.

STRUCTURE LEXICO–SÉMANTIQUE ET ÉTYMOLOGIQUE DU TYPE D’EXPRESSION  BURRI I DHEUT (Struktura leksiko-semantike dhe etimologjike e tipit tė fjalėformimit BURRI I DHEUT – nė FILOLOGJI 13 2005 (Fakulteti i filologjisė – UP) Studim qė kap rreth dy tabakė autori.

19.  Brisku dr. Bahri, Gjurmime shqiptare, Tiranė, 1994, f. 5; 6; 11; 76.

20.  Collegium Antropologicum – Abstracts 12^th International Congress of Anthropological and Ethnological Sciences, Zagreb, 24-31 July, 1988, f. 176.

21.  Ēapriqi, Basri , “Monografi shpirtėrore pėr Ulqinin” (recension pėr librin Ulqini nė gjurmėt e shekujve), Fjala, janar 1993, f. 7; Po ai, nė: Pėrmasat e kontekstit, Prishtinė, Shoqata e Shkrimtarėve tė Kosovės, 1997, f. 89-92.

22.  Ēapriqi, mr. Basri, “Popujt e vegjėl kanė nevojė pėr forcėn e argumentit” (intervistė me R.U.), nė: Fati (Ulqin), nr.12, 15 qershor 1995, f. 6-9; Po ai, po ajo, nė Bota sot (Zürich), nr. 172, 13.01 1996, f. 16.

23.  Ēapriqi, mr. Basri, “Njeriu qė ka shėnuar limite nė shkencėn dhe kulturėn shqiptare”, nė Koha Javore, 11 dhjetor 2003, f. 13.

24.  Doda, mr. Ismajl, “Hysen (Cen) Bushati-Nexhatiu dhe dorėshkrimi i tij ‘Ilahi Shqip’ me alfabetin arab-osman”, Perla 1/1999, f. 82; 170.

25.  Doja, Albert, “Rreth njė legjende popullore pėr Skenderbeun”, Nėntori (Tiranė), 1985, f.189-190.

26.  Dobreci, dr. Simė Gjon, “Hulumtime etnolinguistike”, nė Buzuku nr. 8, 19 korrik, Ulqin  2002, f. 19.

27.  Doēi, dr. Rexhep, “Ēėshtje onomastike nė veprėn e Faik Konicės”, nė Faik Konica-Jeta dhe vepra, Prishtinė, IAP, 1997, f. 128-129.

28.  Dranēolli, dr. Jahja, “Vazhdimėsia iliro-shqiptare nė etnolinguistikė”, nė Koha ditore/Prishtinė/, 17 nėntor 2001, f. 4/Koha pėr kulturė/; “Vazhdimėsia iliro-shqiptare nė dritėn e studimeve filologjike-etnolinguistike”, nė Filologji 10 (Philology 10), Prishtinė, UP-Fakulteti i Filologjisė, , 2002, f. 193-199; Kronika (Ulqin), nr. 52-53 v. VI korrik-gusht,f.24-25; 22-23.

29.  Dranēolli, dr. Jahja, “Tradita e shkrimit shqip para Buzukut”, nė Koha ditore, e shtunė, 7 maj 2005, f. 29.

30.  Drašković, dr Vlado - dr Pera Polovina - dr Marko Papić, Referat pėr tezėn e doktoraturės, 02-3/11 tė 15.05 1979, Univerzitet-Filološki fakultet, Beograd, f. 5-7.

31.  Drashkoviq Vlado (bashkė me Idriz Ajetin e Pera Polovinėn), BUP nr. 16 15.09 1980, f. 1-8;1-7.

32.  Drashkoviq Vlado (bashkė me Idriz Ajetin dhe Pera Polovinėn) BUK, Prishtinė, nr.30, 18.11 1985, f. 1-11;1-10.

33.  Drashkoviq Vlado (bashkė me Marko Papiqin) “Mišljenje o disertaciji druga R. Ušakua” (recension pėr botimin e dorėshkrimit tė tezės sė doktoratės), Beograd, 19 mars 1980.

34.  Drašković, dr Vlado, Francusko-srpskohrvatski frazeološki rečnik, Beograd, ZUNS, 1990, f. 9.

35.  Duhamel, Christian, Rapport de mission du 3 au 10 decembre 1999 au Kosovo (i ngarkuari me mision i MINISTERE DE L’EDUCATION NATIONALE, DE LA RECHERCHE ET DE LA TECHNOLOGIE), f. 17.

36.  Enciklopedija Jugoslavije 4 F-HRV, Zagreb, JLZ “Miroslav Krleža”, 1986, f. XVIII; 164; 249.

37.  Draga, mr. Nail, Shqiptarėt nė Mal tė Zi, Ulqin, Art Club, 1994, f. 170; 186; 193.

38.  Elsie Robert, A Dictionary of Albanian Religion, Mythology, and Folk Culture, London, Hurst & Company, 2000, f. 351.

39.  Ferri, dr. Naser, “Mbi arkeologjinė dhe mitologjinė”, nė Koha ditore, 04 dhjetor 2004.

40.  Fetiu dr. Sefedin, Vepra e Migjenit dhe kritika e saj, Prishtinė, IAP, 1984, f. 55, 156 (202).

41.  Galica, mr. Shyqri, “Ndihmesė e madhe pėr shkencėn dhe kulturėn shqipe” recension pėr Sesionin mbi Gustav Majerin, Rilindja (Prishtinė), 16 dhjetor 1997, f. 9.

42.  Galica, Shyqri, “Seminari XVI GJLKSH” (“Marrėdhėniet kulturore shqiptare e evropiane” (recension ku bėhet fjalė edhe pėr Florimontin), Shkėndia (Prishtinė), gusht 1990.

43.  Gosturani, Xheladin, Historia e albanologjisė, Albin, Tiranė, 1996, f. 243.

44.  Gjergji, Arnisa, “XIIe sičcle: le thčme albanais dans un roman en vers”, nė: Les lettres albanaises 1/1989, f. 147.

45.  Gjonaj, Gjokė, « Studim me vlerė nė kėrkim tė lashtėsisė shqiptare », nė Koha javore (Podgoricė), 10 prill 2003, f. 12 ; Lemba 8/2004, Ulqin, Art Club, f. 185-189.

46.  Halimi, Mehdi, Topika e mbiemrave cilėsorė nė gjuhėn frėnge krahasuar me atė tė gjuhės shqipe (dorėshkrim i temės sė magjistraturės), Prishtinė, UP-Fakulteti i Filologjisė, 1999, f. 3, 4; 20; 34; 56 passim.

47.  Halimi , mr. Mehdi, Position de l’adjectif épithčte dans le groupe nominal en franēais et en albanais, in THESE pour obtenir le grade de DOCTEUR DE L’INALCO, Paris, 2001,f. 4, 22 passim.

48.  Halimi dr. Mehdi, « Pėr njė koncept tė hapur tė kėmbimit tė dijeve » (Intervistė), nė Fjala (Prishtinė), qershor-korrik 2001, f. 15.

49.  Halimi, dr. Halit, Fjalor tematik frėngjisht-shqip – Dictionnaire thématique franēais-albanais, Prishtinė, Fakulteti i Filologjisė, 1998, f. 2; 3.

50.  Halimi, Mehmet, “Vepėr me interes tė veēantė pėr gjuhėsinė shqiptare”(recension pėr librin Kėrkime filologjike), nė: Gjur. alb. SSHF, nr.XII/1982, f. 195-198; Po ai, po ajo, nė Vėshtrime gjuhėsore, Prishtinė, IAP, 1993, f.168-177.

51.  Hamiti, mr. Abdullah, Veēoritė gjuhėsore tė Fjalorėve shqip-turqisht e turqisht-shqip tė Hafiz Ali Ulqinakut (disertacion i doktoratės nė dorėshkrim), Prishtinė, Fakulteti i Filologjisė, 1998, f. 321-325; 327-329 passim.

52.  Kondi , Arben, Epiri nė njė kėndvėshtrim tė ri, “Arbėria”, f. 115-116.

53.  Islamaj, mr. Shefkije, “Vepėr me interes pėr gjuhėsinė shqiptare” (recension pėr librin Kėrkime filologjike), Gjuha shqipe (Prishtinė), 2/1984, f.51-54.

54.  IURA, dr. Ichiro, Ruzhdi Ushaku « Veta «  dhe « Askushi » (shoqėruar me tekst nė gjuhėn japoneze ), nė GOOGLE hb6.seikyou.ne.jp/home/iura/arbeit.htm-24k-Cached-Similar pages (http://www.google.com 5/11/2004, Page i of 2, 2 of 2.

55.  Kadriu Iljaz, “Kontribut serioz pėr sintaksėn e gjuhės frėnge”, nė: Bota e re (Prishtinė), nr.13-14, shtator 1979.

56.  Karjagdiu, dr. Abdullah (bashkė me Ak. Idriz Ajetin), nė Recensionin e 26.02 1986 ( si recenzentė pėr dorėshkrimin e veprės Paralele tė ligjėrimit poetik).

57.  Karjagdiu, dr. Abdullah, Recension pėr dorėshkrimin e veprės Ulqini nė gjurmėt e shekujve ( nė formė dorėshkrimi individual por edhe bashkė me mr. Basri Ēapriqin), data nuk ėshtė shėnuar.

58.  Kastrati, dr. Jup, “Kontributet e Ali Ulqinakut nė leksikografinė shqiptare”, nė Ulqini nė rrjedhat e kohės (Simpozium shkencor),Ulqin, Art Club, 2000, f.189;191;194.

59.  Kelmendi, Hasan, “Hulumtimi i strukturave gjuhėsore tė shqipes” (recension pėr librin Kėrkime filologjike) nė: Rilindja (Prishtinė), 18.12 1981,f.13; Po ai, nė: Dituria (Prishtinė) 1-2, 1981,f.191-194; Pėrparimi (Prishtinė), 1/1982, f. 129-132.

60.  Kola Gjovalin-Luljeta Lleshanaku, “Letėrsia zhvillohet sipas ligjėsive tė saj tė brendshme” (artikull pėr Sem. XVIII NGJLKSH, nė: (Tiranė), e mėrkurė 21 gusht 1996, f.8 (edhe pėr referimin e R. U. pėr hidronimin Buena, Buna).

61.  Konushevci, Abdullah, “Autoktonia e shqiptarėve nė dritėn e toponimeve”, Bujku (Prishtinė), 26 shtator 1998, f. 10; Po ai, Recension pėr Filologji 4 (Fak. i Filol. Prishtinė) edhe pėr punimin mbi Bunėn, Bujku (Prishtinė), 23 gusht 1998, f.9.

62.  Krasniqi, Nehat, “U gjet vepra ‘Ilahi shqip’ e bejtexhiut ulqinak Hysejn Nexhatiu”, Bujku ( Prishtinė), 9 shkurt 1993, f. 6; Po ai, nė Dituria Islame (Prishtinė), nr.48, prill 1993, f. 20.

63.  Lahi, Riza, Nėn hėnėn e Ulqinit, Tiranė, SH. B., EVA, 2001, f. 97-102.

64.  Luka, as. Prof. dr. David, “Intelektuali i mirėfilltė nuk mund tė jetė conformist”, nė Rilindja demokratike (Tiranė), e enjte 29 gusht 1996.

65.  Llunji, Ali, “Bejtexhiu ulqinak Nexhatiu”, nė: Dituria islame (Prishtinė), nr. 79, prill 1996, f.22.

66.  Llunji, Ali, “Veprimtaria kėrkimore e shkencore e prof. dr. Ruzhdi Ushakut”(Nė 60 vjetorin e lindjes), nė: Lemba (Ulqin), Art Club, 1/1999, f. 131-136 (pjesa e parė).

67.  Maraj, Mejreme, Pėrrallat popullore shqiptare nė trevėn e Ulqinit, Shtojit, Anės Malit dhe Krajės (dorėshkrimi i temės sė magjistraturės), Prishtinė, UK-Fakulteti Filozofik, 1986, f. 21-29.

68.  Mehmeti, mr. Ismail, Shprehjet idiomatike tė anglishtes me pėrbėrės foljor nė pėrkthimet letrare nė shqipe (Tezė doktorate), Prishtinė, Fakulteti i Filologjisė-UP, 2004, f. 1;5;48;189.

69.  Mehmeti, Qani D. “Kėrkime me rėndėsi tė madhe filologjike” (recension pėr veprėn Kėrkime filologjike tė R. U.), nė: Flaka e vėllazėrimit (Shkup), 24 tetor 1982, f. 20.

70.  Murati, Qemal, “Studime tė reja gjuhėsore me gjuhė tė bindshme shkencore”-pėr librin Kėrkime filologjike nė: Bota e re (Prishtinė), mars 1982, f. 15.

71.  Murati, Qemal, “Hulumtime tė strukturave tė gjuhės poetike”-pėr librin Paralele tė ligjėrimit poetik, nė : Fjala (Prishtinė), 1 tetor 1987, f. 13; Po ai, nė: Gjuha shqipe 3/1987(Prishtinė), IAP, 1987, f. 73-75.

72.  Mustafa, Myzafere, “Kuēedra figurė e rėndėsishme mitike e pėrrallės shqiptare” nė: Gjurmime albanologjike-Folklor dhe etnologji, nr. 20/1990. Prishtinė, IAP, 1991, f. 152.

73.  Nushi, dr. Pajazit, Sistemi i grafisė sė tingujve tė shqipes dhe vetitė perceptive e pėrmasat e lexueshmėrisė sė shkronjave tė alfabetit tė gjuhės shqipe, Prishtinė, IAP, 1988, f. 15.

74.  Olloni, Ali, “Keni thėnė (me njė rast), ē’mendoni tash” -Flokarti i vitit 1188, nė: Rilindja (Prishtinė), 23 korrik 1988, f.7.

75.  Obradoviq, Radmilla, “Fakte bindėse dhe reale” (recension pėr librin Fjalitė hipotetike me SI…), nė: Rilindja (Prishtinė), 23.11 1985, f. 15.

76.  Obradoviq, Radmilla, “Vjetar i lidhjes sė Shoqatave tė linguistikės aplikative tė Jugosllavisė” nr. 7-8, Sarajevė, 1983-84, nė: Fjala (Prishtinė), 15 janar/1shkurt 1987.

77.  Osipov, dr. Vladimir, Francuski glagol faire-Semantika i gramatika, Monografije 2, Univerzitet u Sarajevu-Filozofski fakultet, Sarajevo, 1989, f. 5; 252.

78.  Osmanaj, Sylė, “Realja dhe metaforika e njė amfore”(recension) nė: Bujku (Prishtinė), 27 tetor 1992, f. 6.

79.  Osmanaj, Sylė, “Kultura dhe gjuha jonė e lashtė nuk janė tė vogla”(intervistė me R. U), nė: Bujku Revial (Prishtinė), 7 nėntor 1994, f. 7.

80.  Osmanaj, Sylė, “Pėrkushtimin e sinqertė ia kemi borxh sė kaluarės, sė tashmes dhe sė ardhmes sonė “(intervistė me R. U) nė: Rilindja (Zvicėr), Tiranė, 8 e 9 janar 1999.

81.  Parruca, Agim, Shkodra bastion i qytetėrimit shqiptar, Shtėpia botuese “ILAR”, Tiranė, 2001, f. 10.

82.  Pepiqi-Bajrami, Bade, Paralelizmi strukturor i njėsive frazeologjike tė gjuhės shqipe nė atė tė gjuhės frėnge (dorėshkrim i temės sė magjistraturės), Prishtinė, UP-Fakulteti Filologjik, 1995, f.1; 51; 104 passim.

83.  Pepiqi-Bajrami, mr. Bade, Lokucionet frėnge dhe shqipe me pėrbėrės foljor me vėshtrim tė veēantė nė pėrkthimet e ndėrsjella tė veprave letrare (Disertacion i doktoratės), Prishtinė, Fakulteti i Filologjisė, 2005, f. 6, 11,89 passim.

84.  Podrimja, Ali, “Ofiēina ‘Shkrimtaria’, nė: Zėri (Prishtinė), 25 maj 1996, f. 43; Po ai, nė Libri qė nuk mbyllet, Rilindja, Prishtinė, 1997, f.140-141.

85.  Popović, Mihailo, Recension pėr librin mbi Fjalitė hipotetike me SI, nė: Filološki pregled-Revue de philologie, 1-4, vol. 23, Beograd, 1985, f. 55-57; Po ai, Gjuha shqipe 3/1986, IAP, f. 57-59; Rilindja (Prishtinė) 25. 10 1986, (nė rubrikėn: Tė tjerėt pėr ne).

86.  Prendi, Arben, “Intelektuali i mirėfilltė nuk mund tė jetė konformist” (intervistė me as. prof. David Lukėn) nė: RD (Tiranė), e enjte 29 gusht 1996 (vlerėsime edhe pėr R.U nė fushėn e albanologjisė).

87.  Pupa, Besa, Fjalitė kushtore tė gjuhės angleze krahasuar me fjalitė kushtore tė gjuhės shqipe –punim magjistrature (Conditional Clauses in English in Comparison with conditional Clauses in Albanian), Prishtinė, UP-Fakulteti i Filologjisė, 2003, f. 5; 10; 12; 25; 27; 33; 37; 44; 58; 62 passim; Bibliografia, f. 80.

88.  Rakaj, Etrit, “Fjalė shqipe nga fusha e detarisė dhe e lundrimit”, nė: Hylli i Dritės (Tiranė) 5-5 (234-235), v. XXIII, 1995, f. 142.

89.  Salaj, Ali, “Vepėr me vlerė tė rėndėsishme gjuhėsore”, nė: Koha (Titograd), 1/1984, f. 137-141.

90.  Sedaj, Engjėll, Gjuha latine pėr klasėn e I e II gjimnaz, Prishtinė, Enti i teksteve, 1974, f. 3.

91.  Sedaj, Engjėll, “Motive tė pėrbashkėta nė kėngėt homerike dhe letėrsinė popullore shqipe” nė: Fjala (Prishtinė), 15 tetor 1981, f. 16.

92.  Sedaj, dr. Engjėll, Homeri nė letėrsinė dhe kulturėn shqiptare, Rilindja, Prishtinė, 1984, f. 93/94 passim; Po ai, nė “Motive tė pėrbashkėta nė kėngėt homerike”, nė: Gjurmime albanologjike-Folklor dhe etnologji XI/1981, f.104.

93.  Sejdiu , Shefki, Sprova etimologjike, Prishtinė, ERA, 2002, 88-90.

94.  Stipēeviq, Akademik Aleksandar, me referim nė dokumentin arkivor Not. Ref. Nr-73/11n. ofruar nga prof. Gėzim My. Uruēi nga Shkodra (shih mė poshtė Uruēi…)

95.  Sučić, dr Vlado, Temporalna klauza sa veznikom KAD u savremenom francuskom i srpskohrvatskom jeziku, Sarajevo, Institut za jezik, Posebna izdanja 6, 1988, f. 135.

96.  Schwartz, Stephen, “A Balkan Jewish Notebook, Sarajevo, Rose. The False Messiah’s Lost Tomb” With foto: Ivan Čerešvješ, f. 219.

97.  Shabani, Haxhi, “Shqiptarėt nė bregdet janė autoktonė, Bindi ishte Zoti i detit”, Zėri, 01.09, 2003, f. 15; “Autoktonia bregdetare e shqiptarėve”, nė Koha javore (Podgoricė), 04. shtator 2003, f. 13.

98.  Shala, dr. Demush, “Mbi pasurinė folklorike tė shqiptarėve nė Mal tė Zi”, nė: Fjala (Prishtinė), 15 tetor 1979, f. 10.

99.  Shehu, dr. Gjyltekin, “Rezultate interesante shkencore”(Nga Kongresi XII ndėrkombėtar i antropologėve), Rilindja (Prishtinė), 22.08 1988, f. 17.

100.    Shkurtaj, dr. Gjovalin, “Dijetar me formim tė gjerė filologjik”, nė “Buzuku” nr. 13, 2003, f. 14

Shkurtaj, prof, dr. Gjovalin, Onomastikė dhe linguistikė, Shtėpia botuese e librit universitar, Tiranė, 2001, f. 8; 36-37; 67, passim.

101.    Tuda, dr. Rahmi, Ēėshtje paremiologjike, Tetovė, Bashkėsia Kulturore Shqiptare, 1995, f. 19-20.

102.    Thaēi, mr. Hamit, Aspekti tematik nė tekstet mėsimore tė frėngjishtes pr shkollat fillore dhe tė mesme nė gjuhėn serbokroate (dorėshkrim i disertacionit tė doktoratės), Prishtinė, UP-Fakulteti Filologjik, 1996, f. 4; 6 passim.

103.    Uruēi, My. prof. Gėzim, “Dy fjalė nderit tė Akademik Aleksandėr Stipēeviē pėr prof. Ushakun” (nga dokumenti arkivor Not. Ref. Nr-73/11n. Ditare shkencore, Ulqini 19-21 maj 1995. Dr. RUZHDI USHAKU-fq. 37. Arkivi i familjes sė Prof. G. My. Uruēit)

104.    “Vecernje novosti” (gazette e Beogradit), 26 07. 1969, f. 31.

105.    Veliu, dr. Veli, Ndikime letrare frėnge-shqiptare, Shkup, Vatra, 2005, f. 18-20.

106.    Vidan, dr. Gabrijela, “Hugoovi dani u Zagrebu-Journées Victor Hugo”, nė Glasnik UNESCO, studeni, 1985, f. 39

107.    Zeqo, Moikom, “Shekulli XII: tema shqiptare nė njė roman nė vargje”, nė: Drita (Tiranė) 4 shtator 1988, f.12.

108.    Zeqo, Moikom, “Njė dorėshkrim i vjetėr pėr shqiptarėt dhe Durrėsin”, nė: Zėri i Kosovės (AZA CH Aarau), e enjte 12 mars 1998, f.12.

109.    Zeqo, Moikom, Mes Laokontit dhe Krishtit, Onufri II, Tiranė, Medaur, f. 142.

110.      Zeqo, Moikom, “Populli shqiptar ka njė kulturė tė lashtė”, nė Koha javore nr. 24 1 gusht 2002, f. 8; Ekskluzive nr. 29, shtator 2002; Ibrahim Berjashi, “Studiuesi qė vėrtetoi autoktoninė bregdetare tė shqiptarėve” (citohen mendime tė M. Zeqos), nė Bota sot, 06. 08 2003, f. 21; Ismet Kallaba (citon mendimet e M. Zeqos, H. Shabanit), “Vazhdim i traditės sė suksesshme”, nė Koh Koha javore (Podgoricė), 07.08, 2003, f. 14.

111.    Zeqo, dr. Moikom, Grishja e Florimontit, Tiranė, Florimont,  2004, f.48; 51; 70-71; 315; 411; 417.

112.    Zoto, Vladimir, Fjalor emrash, Tiranė, Basara, 2005, f. 423.

^{N.B. Kjo bibliografi referitive ėshtė e pėrzgjedhur dhe nė tė janė pėrfshirė kryesisht njėsitė mė tė rėndėsishme tė njohura ku jepen vlerėsime apo mendime pėr punėn kėrkimore shkencore tė R. Ushakut, ose ku ndonjė punim apo vepėr e tij figuron si njėsi themelore bibliografike e shfrytėzuar pėr hartimin e ndonjė vepre tė rėndėsishme, apo tė ndonjė studimi mė vėllimor tė rėndėsishėm shkencor.}

^{Kėtu nuk janė pėrfshirė referencat bibliografike tė tjera, as referencat e rėndėsishme pėr  ndonjė studim a vepėr tė tij nga korrespondenca me tė huajt, siē janė vlerėsimet e zotit René Gsell, profesor i Universitetit tė Sorbonės, Yvette Lucas, studiuese nga Parisi, apo nga korrespondenca me studiues tė tjerė nga vendet e ndryshme tė ish Jugosllavisė dhe mė gjerė,  citime dhe vlerėsime tė shpeshta nė rubrikėn Kush e di? apo Enciklopedinė e vogėl tė tė pėrditshmes Rilindja, ose nė vėshtrimet e shumta nė shtyp pėr programet e RTV Prishtinė, Tiranė, Titograd, Ulqin, Shkodėr e ndonjė tjetėr.}

Prishtinė, mars 2006.