BURRAT QË SOLLËN FRANCË…

Një ridërgim për tu lexuar qartë. (Kujtime fëmijërie)         

Çdo të diel, aty nga ora dhjetë   e  mëngjesit, tek  sheshi  rreth  rrapit  në  fshat,  mblidheshin  të  gjithë  burrat  dhe  pleqtë,  sikur  të  kishin lënë, një  takim  me rëndësi...  Visheshin të  gjithë  me  të  reja,  thua se  mbas  “takimit”,  do  i  shoqëronte një  festë  e vogël, që  do zgjatej  gjer  nga  dreka.  Të  dielën,  asnjë  nga  ata  nuk  merrej  me  punët  e  shtëpisë,  ato i  kishin  “marrë  përsipër”,  gratë  dhe  ne  fëmijët,  që nuk  mund  ta  kuptonim,  pse  kishin  gjetë  atë  ditë që  na  ngazëllonte  aq  shumë,  të  na ngarkonin  më  tepër  punë,  në  një  kohë që  baballarët  tanë, e dëfrenin  atë  ditë  tamam....!  Megjithatë,  (gratë  dhe  plakat), që plotësonin  familjet  tona  si  Nëna  dhe  Gjyshe, nuk  ju  a  kishin  shumë  nevojën  burrave,  ato  të vetme  e  bënin  shtëpinë  dhe  fshatin,  të ndriste....   Zgjoheshin  më  herët,  pastronin  pjesën  e  rrugës që  qe përkatëse  me  murin  e  avllisë  së  gjithsecilës,  pastaj, ktheheshin  dhe  lyenin  me  gëlqere,  kanalin që hiqte  ujin  e  shiut,  potonët  që  kishin  dyert  nga  të  dyja anët,  dhe  në fund, parmakun e saj.  Ne  fëmijët,  që shpesh  përtonim  kur  na e prishnin  gjumin,  e  fillonim  punën  me  të nxjerr  dhitë  për të  kullotë,  duke i çuar ato tek çobani  i  fshatit.   –Thi Gitë, o thi Gitë..! bjeri  dhe  dhitë  e  tua  t’i  çoj  unë..! - i  thosha çdo  mëngjes si i  përgjumur,  një  gruaje të kaluar  disi nga  mosha, po  fort  të  mbajtur, që i  kishte  dhe koshtrat  në  Buzë,  ngjitur  me  Mëmën  time. Të  dyja  këto  plaka,  kishin  shumë  të  preferencës  angjinaret,  që  i  mbillnin  bukur rreth  e  rreth  shkallëve,  në  një  kohë  që  në  ato  vite,  në  Shqipëri  ishte  vështirë  tu  dije dhe  emrin. Nejse..!  Kur  ktheheshim,  era  e  petullave  dhe  e kilave,  të  shponte  hundët  më  çdo  derë. Të  dielave, i  gjithë  fshati, dukej  sikur  merr flakë,  nga  zjarret  që  ndiznin  plakat  për  të gatuar...!  Ajo  ditë,  ishte  dhe  vetmja  që  hanim  të  gjithë  bashkë  si  familje,  se plot javën,  prindërit  tanë zbrisnin qysh herët  në  fushë,  e  ktheheshin  në  mbrëmje.  Menjëherë  mbas  mëngjesit,  plakat  dhe  gratë,   me prushin  e  zjarrit që  kishin  gati,  fillonin  të  piqnin, byrekun  e  të  dielës. Pastaj, mes  grave  të  mëhallës,  fillonte  të shkëmbeheshin  pjatat me  byrek...,  që  shoqëroheshin  dhe  me  përgëzime   për   cilësinë  e tij.....

Sa na afronte ajo ditë...?  thosha  me  veten  kaq herë....!,  Sa  gjëra  të  bukura  që  mblidheshin bashkë për  ato  të  diela... dhe sa  mallëngjehem  sot  kur  i  kujtoj,..? Ashtu,  pa tjetërsim,  ai  skenar  i  rrallë  gdhendi  tek  unë  ndjenjat  më të  holla për  të  bukurën, që  asnjëherë  s’do  mund  kaq  thjeshtë  e  me  dy  fjalë,  si  këto  që  shkruaj  sot,  t’ju  tregoj,  sa   e ëmbël  dhe  gëzuar  më  dukej   jeta,  atëherë..,  kur  isha  fëmi....!  Të gjithë, sikur gëzonim për diçka të pa dukshme, po që e ndjenin.   Ajo ditë e  mrekullueshme, e bënte fshatin  tim, të  ngjante  më  shumë  me një mbretëri  të vockël,  ku mbreti i pashfaqur  ndonjëherë  mes  nesh, të  dielat i  shpallte një  festë  të vogël përherë...! Pastaj, nuk di si rregullohej? e kush “jepte  urdhër”?  që tek  arra e Kokëdhime ose e Dede, të  therej për  mish,  dhi ose cjap..! Pleqtë, bëheshin edhe  më  të gëzuar.  Ndofta gëzimi  për  atë  ditë, u  kish  ngelë qysh  atëherë,  kur  kambanat i  ftonin  herët  në  kishë,  e  ata ngopeshin me  mirësinë  e Zotit  të  madh...   Siç duket,  kështu  shpjegohet  që  atë  ditë,  ata  nuk  kapnin asgjë  me  dorë... ia  kishin  kushtuar  madhështisë  së  tij  atë ditë,  qoftë ai, dhe  në  mungesë....   Mbasi kishin  ikur  të  mëdhenjtë  për  tek  Qafa, ne  të vegjlit,  nuk ndjenim akoma liri, përkundrazi  atëherë  qe  kur  merrnim  nga  Nënat,  porositë e të dielës  së  bukur....  Do  shkonim  për ujë Sheshez,  pastaj  do çonim tepsitë  për  tu  pjekur,  do  i  merrnim  prapë më  vonë,  do  rinim  të  prisnim  tek  mishi,  dhe  kur  të  na  vijnë  radha, do  të  merrnim  mbrapsht  pjesën,  atë  që  u  kishim  dhënë  një  ose  dy  të  diela  më  parë... Kështu  shkëmbehej  mishi  tek  ne,  se  asnjë  nuk  kishte  frigorifer.  Shumë,  asaj  “vegle”  ja  shkurtonin  dhe  emrin,  i  thonin  rigorifer... ( siç  duket,  nga  që  u  qe  vrarë  veshi, me  fjalën  e  shumë  përdorur  të  Partisë  në  atë  kohë,  rigoroz....)  Po  ne,  sido  që  ti  thoshin,  e sido  që  të  qe  ai,  kështu  siç  e zgjidhnim   hallin,  mua  më  pëlqente  shumë....  prandaj, herë  duke vrapuar  e herë  duke  nxituar lart  e poshtë nëpër  fshat, që ti  mbaronim  punët  shpejt, ne të vegjlit ju  ngjanim lëvizjeve të atyre  elektroneve, që ngado të shkonim, pa  tjetër do i  referoheshim  qendrës...  Kjo qe dhe pika, që nuk u shpëtonim dot të ngacmuarave të këndshme dhe plot shpoti të gjyshërve tanë.... Ata,  duke pritë  që  tu  vinin shokët  e tjerë,  gjenin  rastin të  “merreshin” dhe pak me  ne...  Na  ngacmonin për  të  qethurën tonë,  për  plagët  që kishim  fituar në lojë,  për  ndo  një  robë  të  re  që  vishnim rrallë  e  tek,  ose,  për  të na nxituar që të vraponim  sa  shokët... e   shumë  të  tjera  si këto,  që vetëm  ata  dinin  të gjenin,  për  të  na  i  bërë  të dielën  akoma  më  “interesante...”.  Vetëm  një  plak, që ruante  akoma  një  bukuri  rinore,  kujtohem  se  nuk  më  kish  ngacmuar  asnjëherë.   Ai  fjalët  i  kishte  të  numëruara,  dhe  përdorte  vetëm  nga të mirat...  Shpeshherë, dilte i fundit në Qafë, vishej allosoi(? - BV)  dhe  mbante,  a  mbahej tek  një  shkop.., këtë  nuk  e  kuptova  kurrë...! Tregonte   i fortë,   i pastër,  dhe  shumë  serioz,  aq sa  kur  kalonte  ai,  nuk  linte  pa tërhequr shikimin  e  të gjithëve.  I  përshëndeste  po  të  gjithë me  përzemërsi,  dhe ngrite  bastunin me  një  lëkundje  të  lehtë, për  ata  që  i flisnin  nga  larg. Për  atë  tridhjetë metërshin  e  fundit, i duhesh dy  ose  tre  herë  më  shumë kohë,  nga që i  duhej  për  të  gjithë  rrugën, që  nga  shtëpia... Të gjithë donin t’i flisnin, po dhe t’u fliste ai.  Bile,  shpesh  herë,  më  dukej  sikur   dhe pleqtë, që  kishin  kaluar  gjithë  jetën  bashkë  me  të, për  ditë kishte  diçka,  që merrnin  nga  ai..., për  faktin se  dhe  ata  e thërrisnin me  bindje, - Mësues...!     Disa  nga  ata,  që  nuk  luanin  ballotë,  prisnin  jashtë  avllisë  së  sheshit  në  këmbë,  siç  dukej  t’i  nënkuptonin   mësuesit,  se  dhe  atë  ditë,  ai  u  “vonua”  pak, e  pastaj të  niseshin  o të  gjithë  bashkë,  ose  dy  e  tre,  për  të bërë  shëtitjen  e  mëngjesit,  nga  Udha  e  Re..! Herë  herë, atij  dijetari  modest, i varej  nga  xhepi  i  vogël  i pantallonave, zinxhiri  serm  i orës së  xhepit,  që në  fantazinë  time si i  vogël, e  bënte të  ngjante  me  një  kont,  a  lord,  që  duhej  të ishin  me  fat,  ata  që e  mbanin në  mes..  Disa herë, i  kisha  marrë  nga  mbrapa, në  atë  xhiron  e ngadaltë pleqërore, që  dukej  sikur orët për  ta,  nuk  ishin  shpikë  akoma... Dielli  vononte  të binte  mbi  atë  pjesë  të  fshatit,  dhe  kështu, të lënë  në  freskinë  pa  lagështi,  që  kishin  mëngjeset tek ne, ata i  mbushnin  mushkëritë  vetëm  me  oksigjen.  Lëkundeshin  lehtë me të  ecurën e qetë,  që  mbi  fondin  e  detit   blu të  shtrirë  poshtë  këmbëve  të  tyre,  ngjante  sikur  kishin  hipur  në  një  vapor  gjigand, dhe  lundronin për  në  viset,  që  dikur patën shkelë të  rinj.... Siluetave të   tyre,  tani  u  shtohej  dhe silueta  e  shkopit,  që s’besoj se nuk i  ndihmonte  fare, për  të  shkuar  larg,  në  destinacion  e  ri...,  ngatërruar  mes  hartash si  rrjeta...!! Kështu,  lundërtarë  në  kujtimet  e  veta,  kalonin  orët  dhe  vitet, që  çuditërisht, nuk  po i  “nxirrnin”  asgjëkund..!?   Ato të  rënda, peshonin  mbi  ta dhe  mbi  mua,  që  më  mbanin  të  vogël,  në  një  kohë  që lutesha  i pa shpresë,  të futesha në vaporin  e  tyre,  të ngarkuar  plot me  kujtime,  nga  botë  e  vise  të  tjera...!  Nejse...! Për  çdo  plak  të  urtë  në fshatin  tim,  kishte  dhe  një  plakë  “të  sertë”  që i kujdesej.  Siç  dukej,  qenë  aq  të  bekuar,  sa  vinin  bashkë  si  çifte,  dhe  iknin  po  bashkë  nga  kjo  jetë...  Për  atë zotni, që  shpesh  ecte  në  mes  të  grupit,  përkujdesej ajo,  thi Gita, që unë nga  një  herë   i  merrja  dhitë,  se  nuk  kish të  vegjël që ta ndihmonin.  Vetëm  behareve, ju  vinin për  ndihmë ca  mbesa  nga  qyteti, që nuk  e  teproj  po  të  them, se  i ngjanin të  gjyshit nga  trupi,  dhe  të gjyshes  nga  zotësia.  Ato,  pranë  tyre,  jam  i  bindur  se  kalonin  pushimet  më  të  bukura  në  botë, që  do i  ëndërronin  dhe fëmijët  e  mbretërve  të vërtetë,  përveç  neve, që kishim  fatin  të ishim  lindur  dhe  të  rriteshim  në  atë  parajsë...!  ne, arrakatët  e  vegjël, që  ishim  “sundues”  të  një  deti..,  një fushe..  dhe të dy maleve....!   Kjo,  nga  një  herë  është  dhe  punë shansi, që  e  kish  rregulluar  dikush  tjetër... mbi  ne.!! I humbur në  mes  gjithë  asaj hallakatjeje,  që  kishte  jeta  jonë  fëminore, jo  pak  raste kisha  ndjerë, të  rrëshqiste  mbi  mua  shikimi zhbirues i  atij  Plaku,  që të studionte  gjer  në  detaje.  Ndofta  nga  që  nuk  vrapoja  si i  çmendur,  si  fëmijët  e  tjerë...,  a ndofta,  nga që  humbisja  kur  shikoja fletët  e  thara  të  pemëve,  të  mbulonin  vendin, një  e  nga  një...  Akoma   nuk  kuptoja  mirë,   në  ishte më  e rëndësishme  që  të ndiqja  me  sy në  erë,  gjethet  e  verdhuara  e  të  lehta  të rrapit, me  zgërbonjën  e  thellë  tek  rrëza, apo  të  isha  më  pak  i përqendruar,  si  të  shumtët  shokë  të  mi...?  Se  ngelesha  me  orë, duke  ndjekur  rrugën  e gjatë  të  meliqeve,  që nga  një  herë  më  çonte gjer  tek gurët  ku  uleshin  në  radhë  pleqtë,  që  diskutonin  dhe  dakortonin  po  thuaj gjithnjë, me të  thënurat e  “mësuesit”,  siç  e  quanin  atë pa teklif.  Nuk qe i detyruar asnjë t’i thoshte, - po, me forcë.  Kërkonte  tek  të  gjithë  bashkëbiseduesit,  një  aprovim logjik, që dhe  mua  si  të  vogël  e  të  distancuar   nga  grupi  i  tyre,  më  gjente  dakort... Nuk  mundesh  me  asnjë  mënyrë  t’i  shprehja admirimin për  sa  rrëfente,  po i kisha  lënë shpesh  herë  mundësinë,  ta kuptonte  atë. Se nuk jesh   vetëm për të nxjerrë dhitë...! dija  nga  leximi  që më  pëlqente, nga  historitë, po dhe  nga  piktura  dhe  kënga,  që  më t’më lejonin aq  gjë,  ta  bëja mirë.... P.sh, të  bukurën që pështillte atë “mbretërinë  tonë  të  vockël...” me  mendjen  time, më  pëlqente  ta  mrekulloja  akoma  më  shumë... me  ngjyra  të  mahnitshme  që  në ato  vite,  ngjanin  të  ishin  përrallore.   Vetëm  kështu,  të  zhytur në  një  ëndërr  të  madhe,  bënte  vaki  të  kapnim  magjinë...! Nuk  kisha  mbushë  as  njëmbëdhjetë  vjeç,  kur  fitova  atë  që  kisha  kohë   që gjurmoja, miqësinë e  atij plaku të  rrallë, e  atij  filozofi modern,  e  zotnisë,  që kush  e  njohu,  me  siguri ka  uruar, - ai kurrë  s’duhet  të  vdesë...!   Për  këtë  jam  më se  i  sigurt,  se  kështu  kisha  uruar  dhe  unë, që ai  të më  thoshte kur unë  të  rritesha,   histori...  Po  vitet  që  na  ndanin  ishin  shumë,  dhe  të  egra... nuk  lanë  të  mbinte  kollaj  fije  bari...  dhe  burri i  ditur,  nuk  e  kish  të  lehtë  në  atë  “dimër”, të  hidhte  farë...  Ai  u tërhoq tek  pena  e  tij,  dhe  shkruante e  shkruante për  ditë,  si  të mbillte  diçka  magjike, që  të  rritej brenda në  fletore...     Ato  pasdite,  kur  e  shikoja  që  kthehej nga  shëtitja  për  në  shtëpi,  ngadalësoja  të  ecurën tek  kthesa  ku merrja  rimin,  për  tek  shtëpia  ime,  dhe  prisja  të më  arrinte  ai,  mësuesi i  vjetër, që  gjithnjë  mbante  borsalinë në  kokë.  Para ca ditësh, më kish pyetur ashtu befasisht, 

-Çfarë  do  të  bëhesh,  kur  të  rritesh,  mor  Miri..? – Piktor!  ja  ktheva  unë  pa u  menduar gjatë, dhe  prisja të  reagonte  në  i  pëlqeu  apo  jo, kjo  zgjedhje  që  kisha  bërë  për  veten..!?  -Ah mor djalë..!  ja  bëri ai,  dhe  nuk  më  tha  as  gjysmë  fjale  më  tepër,  dhe  sot  më  buçet në  vesh akoma,  ajo e shprehur me keqardhje,  që  sa  isha  fëmijë,  asnjëherë  nuk  e  kuptova..  Kështu, që  kisha   vendosur me  vete,  ta  prisja  gjithmonë  tek  qoshja, se  doja  të   të më  thoshte,  do  ja  delja  dot  mbarë,  apo  jo...!??

Po ai, –Hë..! –Ç’pret, më tha, as i rreptë dhe as i butë,

-Pse s’vete të flesh gjumë..? –Kot..!, ja  ktheva,  pa  mundur ta  fshihja  dëshpërimin  që  ndjeva  në  atë  çast.   U ktheva  i prerë, dhe  mora të përpjetën  e  rrugës,  që  më  çonte  tek  shtëpia, pa  mundur  të mësoja në  do bëhesha  dot piktor...   Ashtu me  kokë të  ulur, vura  re që  po  largohej  edhe  ai...  –Ç’të  mendonte  vallë..? Pse  të qe aq keqardhës  me  mua,  kur  nuk  e  dinte,  sa  bukur  mund  të  pikturoja  unë...?!  -Si të kuptoja, çfarë donte të thoshte me atë, që mu përgjigj atë ditë...!?  Këto  e  shumë  të  tjera,  kalonin  nëpër  mendjen time,  që  nuk  ish  në  gjendje ti  shpjegon...  Shumë  vonë,  kur  u  rrita, e  kuptova  se  nuk  mund  të  më  thoshte  ndryshe, -që  dëshirat  nuk  plotësohen  kollaj  në  këtë  “vend  të  ndrydhur  keq”,  o  bir..!?  Po atëherë mu duk, se nuk më kishte mik...! Miku   duhej vetëm të miratonte...,  thosha  me  vete,  sikur  i  dija  të  gjitha....  Nuk  kaluan  as  dy  ditë, kur  ai vetë  më  thirri,  që ti  shkoja  pranë,  futi  dorën  si  “fajtor”  në  xhepin  e  xhaketës,  dhe  nxori  e  më dha  pesë  a  gjashtë  kokrra  xinxife,  nga  ajo  pema  e rrallë,   që  kishte  vetëm  ai  në  fshat. – Merri,  më tha,  dhe  tani  që  do  fillojë  shkolla,  të jesh  i  pari  në  mësime... – Mirë,  Xha Janko,..!  i  thashë i  qetë,  dhe  përpiqesha  të  tregohesha më i  rritur,  se  ndofta  e  bëja  të  më  thoshte  ndonjë  gjë,  në  lidhje  me atë  dëshirën  time  të  vjetër...! E doja  si  i  marrë  mendimin  e  tij,  se  ai  i  dinte  të  gjitha,  shoshnin  atëherë të  tërë  për  të në  fshat.  U  mat  të  më  thoshte  diçka, po  u  përmbajt, ndofta mendoi  se  nuk  më  duhej  ta  dija, ose  ishte  pak  herët  ta dëgjoja,  ose  më  mirë,  po ma  thoshte  një  herë  tjetër...  kështu që  unë  prapë  ju  referova  fantazisë  time  të  harlisur...

Ai   patjetër   që  donte  të  më  thoshte,  ti  pikturo,  skico,  vur (ven – BV)  ngjyra  pa  frikë  mbi  tellajo,  lapsat, pinellot e  tua le  të  shkarraviten  fort mbi letër  e  mbi beze të  lënë  ngjyra të  nakatosura  e  të pa  numëruara,  që të  mundesh  të  bëhesh  piktor...! Po kur  mendoi  se  këto  mungonin,  e as në  ëndërr si  kishim  parë, dhe  nuk shpresonte që ti  shikoja  ndonjëherë,  u  rezervua  dhe  iku  prapë  pa  vazhduar  më  tej...   Xinxife më jepte gjithnjë.  Unë  e  falënderoja  dhe  të  shumtat  i  kaloja  me  gjithë  bërthamë,  nga  që më pëlqenin  shumë...  Kështu,  kaluan  vitet, dhe  unë  pak  nga  pak, fillova  të  kuptoja  vetë,  pse  s’qe  në  gjendje  ai plak  i  ditur,  të  më  thoshte  një  gjë  kaq  të  “thjeshtë...”.  Sot  sa  herë  kap  pinellon  të  pikturoj,  më  bie  ndër  mendje,  e  keqardhura  reale  e  tij... E vërteta  mbi  të  gjitha  të  “vërtetat”  e famshme,  që  na  mësonte Partia  atëherë ...

E  vërteta,  që  gjen  vetëm  tek  njerëzit realë,   po   që   shumë  rrallë  në  jetë,   ke  rastin   ta  vërtetosh.....

10 /10 2004.  Athinë.

  dramis@germanosnet.gr